Ерик Артур Блер, познат како Џорџ Орвел, е еден од великаните на светската книжевност. Неговите дела сѐ уште се свежи, како вчера да се издадени, а неговото влијание се чини дека станува сѐ поголемо со текот на годините. Освен неговите легендарни дела како „1984“, „Животинска фарма“, Орвел често пишувал и објавувал есеи. Помеѓу неговите најдобри есеи е есејот од 1946 година, насловен како „Зошто пишувам?“

Орвел започнува со неколку детали за неговото не толку идилично детство, вклучувајќи го отсуството на неговиот татко, исмејувањето и малтретирањето во училиште и постојаното чувство на осаменост. Тој зборува и за тоа како трагите од тие искуства го насочиле кон пишување, велејќи дека тие рани микро-трауми се најважни за поривот на еден писател. Тој потоа ги открива четирите главни мотиви за пишување, но истите можат да се прилагодат и на останатите форми на уметност. Во продолжение прочитајте го целиот есеј.

Уште од многу рана возраст, можеби кога имав пет или шест години, знаев дека кога ќе пораснам треба да бидам писател. Помеѓу седумнаесеттата и дваесет и четвртата година се обидов да ја напуштам оваа идеја, но бев свесен дека со тоа ја изневерувам мојата вистинска природа и дека порано или подоцна ќе морам да се помирам и да пишувам книги.

Јас бев средно од трите деца, но имаше пауза од пет години од двете страни, и едвај го видов татко ми пред да наполнам осум години. Заради оваа и други причини донекаде бев осамен и наскоро развив непријатни манири што ме направија непопуларен во текот на моите училишни денови. Ја стекнав навиката на осамено дете да измислувам приказни и да водам разговори со имагинарни личности, и мислам дека од самиот почеток моите книжевни амбиции беа измешани со чувството на изолација и потценување. Знаев дека сум вешт со зборовите и дека имам моќ да се справам со непријатните факти и чувствував дека тоа ми создава еден сопствен свет кој ми овозможува потпора за неуспехот во секојдневниот живот. Сепак, обемот на сериозно – т.е. сериозно намерни – ракописи што ги создавав во текот на целото мое детство и момчешка возраст не би изнесувал ни половина дузина страници. Ја напишав мојата прва песна на четири или пет години, диктирајќи ѝ ја на мајка ми. Не можам да се сетам на ништо за неа, освен дека стануваше збор за тигар, а тигарот имаше „заби-како-столчиња“ – доволно добра фраза, но претпоставувам дека песната беше плагијат на Блејковата „Тигар, Тигар“. На единаесет години, кога избувна војната од 1914-1918 година, напишав патриотска песна која беше објавена во локалниот весник, како и друга, две години подоцна, за смртта на Киченер. Од време на време, кога бев малку постар, пишував лоши и најчесто недовршени „песни за природата“ во георгијански стил. Исто така, двапати, се обидов да напишам краток расказ, што беше ужасен неуспех. Тоа беше вкупниот број на наводни „сериозни дела“ што всушност ги запишав на хартија во текот на сите тие години.

Сепак, во текот на овој период, во извесна смисла, се занимавав со литературни активности. За почеток, имаше работи по нарачка кои ги создавав брзо, лесно и без многу лично задоволство. Освен училишните задачи, пишував vers d’occasion, полукомични песни кои можев да ги создадам со, барем сега така ми се чини, зачудувачка брзина – на четиринаесет години напишав цела римувана драма, имитирајќи го Аристофан, за околу една недела – и помагав во уредувањето на училишните списанија, и печатените и ракописните. Овие списанија беа најбедните бурлескни работи што можете да ги замислите, но се мачев многу помалку со нив отколку што сега би се мачел со најевтиното новинарство. Но, рамо до рамо со сето ова, петнаесет години или повеќе, вршев книжевна вежба од сосема поинаков тип: тоа беше составување континуирана „приказна“ за себеси, еден вид дневник што постои само во умот. Верувам дека ова е вообичаена навика на децата и адолесцентите. Уште како многу мало дете си замислував дека сум, да речеме, Робин Худ, и се замислував себеси како херој на возбудливи авантури, но наскоро мојата „приказна“ престана да биде нарцисоидна на груб начин и сè повеќе наликуваше на обичен опис на она што го правев и гледав. Со минути, вакво нешто ми се моташе низ главата: „Тој ширум ја отвори вратата и влезе во собата. Жолт зрак сончева светлина, кој се филтрираше низ завесите од муслин, се спушти на масата на која полуотворениот кибрит лежеше покрај мастилницата. Со неговата десна рака во џебот, се приближи до прозорецот. Долу на улицата, една желковидна мачка бркаше еден мртов лист“ итн. итн. Оваа навика продолжи сè до моите дваесет и пет години и продолжи низ моите некнижевни години. Иако морав да ги барам, и навистина ги барав, вистинските зборови, се чинеше дека го правам овој описен напор речиси против моја волја, како под некаква надворешна принуда. Претпоставувам дека „приказната“ сигурно ги одразувала стиловите на различните писатели на кои им се восхитував на различна возраст, но колку што се сеќавам, секогаш имала ист прецизен описен квалитет.

Кога имав околу шеснаесет години, одеднаш ја открив радоста на самите зборови, т.е. звуците и асоцијациите на зборовите. Стиховите од „Изгубениот рај“ –

Така и тој со напори и тежок труд
се пробиваше, со напори тој и тежок труд.

(So hee with difficulty and labour hard
Moved on: with difficulty and labour hee)

коишто сега не ми изгледаат толку прекрасни, тогаш ми предизвикуваа морници по ‘рбетот; а пишувањето на „hee“ наместо „he“ ми носеше дополнително задоволство. Што се однесуваше до потребата да се опишат работите, веќе знаев сè за тоа. Значи, јасно е каков вид книги сакав да пишувам, доколку може да се каже дека сакав да пишувам книги во тоа време. Сакав да пишувам огромни натуралистички романи со несреќни краеви, полни со детални описи и фасцинантни споредби, а исто така полни со пурпурни пасуси во кои зборовите би ги користел делумно заради нивниот звук. Всушност, мојот прв завршен роман, „Бурмански денови“, кој го напишав кога имав триесет години, но го замислив многу порано, е токму таков тип на книга.

Ги давам сите овие информации затоа што не верувам дека некој може да ги процени мотивите на писателот без да знае нешто за неговиот ран развој. Темите кои му се важни ќе бидат определени од времето во кое живее (ова барем важи за овие турбулентни и револуционерни времиња како нашите), но уште пред да почне да пишува, тој ќе има оформено емотивен став од кој никогаш нема да може целосно да избега.

Негова работа, без сомнение, е да го дисциплинира својот темперамент и да избегнува да биде заглавен во незрела фаза или во некое чудно расположение. Но, ако сосема побегне од неговите рани влијанија, тоа ќе го убие неговиот порив да пишува. Ако ја тргнеме на страна потребата да се заработи за живот, мислам дека постојат четири големи мотиви за пишување, кои важат за кој било облик на пишување проза. Тие постојат во различен степен кај секој писател, а кај секој писател пропорциите ќе варираат одвреме-навреме, во зависност од атмосферата во која живее. Тие четири мотиви се:

1. Чист егоизам. Желбата да се изгледа паметен, да се биде зборуван, да се биде запаметен и по смртта, да им се одмазди на оние кои го исмејувале и игнорирале во детството, итн. Будалесто би било човек да се преправа дека тоа не е мотив и тоа силен мотив. Писателите ја делат оваа карактеристика со научници, уметници, политичари, адвокати, војници, успешни бизнисмени… накратко, со највисоката кора од човештвото.

Најголемиот дел од луѓето не се акутно себични. Откако ќе наполнат околу триесет години, повеќето речиси го напуштат чувството да бидат инвидидуалци и најчесто живеат само за другите или едноставно се загушени од досадната професија која ја имаат. Но, постои едно малцинство од талентирани и своеглави луѓе кои се решени да го живеат својот живот до крај, а писателите припаѓаат на оваа класа. Сериозните писатели, би рекол, во целина се посуетни и поегоцентрични од новинарите, иако помалку заинтересирани за пари.

2. Естетски ентузијазам. Перцепцијата за убавината на надворешниот свет, или од друга страна, за зборовите и нивниот соодветен распоред. Задоволството на влијанието на еден врз друг звук, во цврстината на добрата проза или ритамот на добрата приказна. Желбата да се сподели искуство кое човек смета дека е вредно и дека не треба да се пропушти. Естетскиот мотив е многу  слаб кај многу писатели, но дури и памфлетист или автор на учебници ќе има свои омилени зборови и фрази кои ќе му се допаѓаат од непрактични причини; или може да има силни чувства кон типографијата, ширината на маргините итн. Над нивото на водичи за железници, ниту една книга не е ослободена од естетските согледувања.

3. Историски порив. Желбата да се видат работите онакви какви што се, да се откријат вистинските факти и да се складираат за идните генерации.

4. Политичка цел. Тука го употребувам зборот „политички“ во најшироката можна смисла. Желбата да се поттурне светот во одредена насока, да се променат идеите на другите луѓе за типот на општество кон кое треба да се стремат. Да повторам, ниту една книга не е навистина ослободена од политичка пристрасност. Самиот став дека уметноста не треба да има никаква врска со политиката само по себе е политички став.

Може да се забележи како овие различни пориви се судруваат едни со други и како тие варираат од човек до човек и од едно до друго време. По природа – земајќи ја за „природа“ состојбата која ја постигнувате кога станувате возрасна личност – јас сум личност кај која првите три мотиви ќе преовладаат над четвртиот. Во некое мирно време можеби ќе пишував украсни или само описни книги и можеби ќе останев речиси несвесен за моите политички наклонетости. Но, бидејќи времето е такво какво што е, јас бев принуден да станам еден вид памфлетист. Прво поминав пет години работејќи несоодветна професија (Индиската империјална полиција, во Бурма), а потоа се соочив со сиромаштија и чувство на неуспех. Ова ја зголеми мојата природна омраза кон авторитетот и за првпат станав целосно свесен за постоењето на работничката класа, а работата во Бурма ми даде одредено разбирање за природата на империјализмот: но овие искуства не беа доволни за да ми дадат точна политичка ориентација. Потоа, дојде Хитлер, Шпанската граѓанска војна, итн. До крајот на 1935 година сè уште не можев да донесам цврста одлука. Се сеќавам на една мала песна што ја напишав таа година, изразувајќи ја мојата дилема:

Среќен викар можев да бидам
Пред двесте години,
Да проповедам за вечната пропаст
И да ги гледам моите ореви како растат

Но роден, за жал, во зло време,
Го пропуштив тоа пријатно засолниште,
Влакна ми раснат над горната усна
А сето свештенство е мазно избричено.

И подоцна, времињата сè уште беа добри,
Толку лесно ни беше да се задоволиме,
Ги нишавме нашите вознемирени мисли за да спиеме
На градите на дрвјата.

Сите неуко се осмеливме да ги поседуваме
Радостите што сега ги прикриваме;
Зелената сипка на гранката од јаболко
Можеше да ги тресе моите непријатели.

Но, женските стомаци и кајсии,
Лебарката во засенчен поток,
Коњи, патки во лет во зори,
Сето ова е само сон.

Забрането е повторно да се сонува;
Ги осакатуваме нашите радости или ги криеме;
Коњите се направени од хромиран челик
И мали дебели луѓе ќе ги јаваат.

Јас сум црвот кој никогаш не се сврте,
Евнухот без харем;
Помеѓу свештеникот и комесарот
Одам како Еуген Арам;

И комесарот ми ја раскажува судбината
Додека радиото свири,
Но свештеникот вети Остин Седум,
Зашто Даги секогаш плаќа.

Сонував дека живеам во мермерни сали,
И се разбудив за да го откријам дека е вистина;
Не бев роден за вакво време;
Дали беше Смит? Дали беше Џонс? Дали беше ти?

Шпанската војна и другите настани во 1936-37 година направија пресврт и потоа знаев на што сум. Од 1936 година, секој ред во моите сериозни дела кои ги напишав бил, директно или индиректно, против тоталитаризмот и за демократскиот социјализам, онака како што јас го разбирам. Ми се чини бесмислено, во едно време како нашето, да се мисли дека може да се избегне пишување за вакви теми. Сите пишуваат за нив, во една или друга форма. Едноставно се работи за тоа кој чија страна ја зазема и каков пристап следи. И колку повеќе некој е свесен за својата политичка пристрасност, толку повеќе шанси има да дејствува политички без да го жртвува својот естетски и интелектуален интегритет.

Она што најмногу сакав да го направам во текот на изминатите десет години е да го претворам политичкото пишување во уметност. Мојата почетна точка е секогаш чувство на пристрасност, чувство на неправда. Кога седнувам да напишам книга, не си велам: „Ќе создадам уметничко дело“. Пишувам затоа што има некоја лага што сакам да ја разоткријам, некој факт кон кој сакам да привлечам внимание, а мојата првична грижа е да бидам слушнат. Сепак, не би можел да напишам книга, па дури ни долга статија во списание, доколку тоа не беше и естетско искуство. Секој што сака да ја испита мојата работа, ќе види дека дури и кога се работи за чиста пропаганда, таа содржи многу од она што професионален политичар би го сметал за неважно. Не би можел, ниту сакам, целосно да го напуштам светогледот што го стекнав во детството. Додека сум жив и здрав, ќе продолжам силно да сум приврзан за прозниот стил, да ја сакам површината на земјата и да уживам во цврсти предмети и парчиња бескорисни информации. Нема смисла да се обидувам да ја потиснувам таа страна од себеси. Работата е да ги усогласам моите вкоренети допаѓања и недопаѓања со суштински јавните, неиндивидуални активности што оваа ера ни ги наметнува на сите нас.

Не е лесно. Покренува проблеми со конструкцијата и јазикот, и на нов начин го покренува проблемот со вистинитоста. Дозволете ми да дадам само еден пример за погрубиот вид тешкотија што се јавува. Мојата книга за Шпанската граѓанска војна, „Омаж на Каталонија“, е секако искрено политичка книга, но воглавно е напишана со одредена непристрасност и почитување на формата. Многу се потрудив да ја кажам целата вистина без да ги нарушам моите литературни инстинкти. Но, меѓу другото, содржи долго поглавје, полно со цитати од весници и слично, во кое се бранат троцкистите кои беа обвинети за заговор со Франко. Јасно е дека такво поглавје, кое по една или две години би го изгубило интересот за секој обичен читател, мора да ја уништи книгата. Еден критичар кого го почитувам ми одржа предавање за тоа. „Зошто ги ставивте сите тие работи?“, рече тој. „Ја претворивте она што можеби беше добра книга во новинарство.“ Она што го кажа беше вистина, но не можев да направам поинаку. Случајно знаев нешто што на многу малку луѓе во Англија им беше дозволено да го знаат, а тоа е дека невини луѓе се лажно обвинети. Да не бев лут поради тоа, никогаш немаше да ја напишам книгата.

Во една или друга форма, овој проблем се појавува повторно. Проблемот со јазикот е посуптилен и би требало премногу долго да се дискутира. Ќе кажам само дека во последните години се обидував да пишувам помалку сликовито, а попрецизно. Во секој случај, откривам дека додека го усовршите кој било стил на пишување, секогаш го надраснувате. „Животинска фарма“ беше првата книга во која се обидов, со целосна свест за тоа што правам, да ги спојам политичката цел и уметничката цел во една целина. Не сум напишал роман седум години, но се надевам дека наскоро ќе напишам друг. Неизбежно е да биде неуспех, секоја книга е неуспех, но знам со одредена јасност каква книга сакам да напишам.

Кога ги читам последните две страници, гледам дека сум направил да изгледа како сите мои мотиви за пишување да се целосно насочени кон јавноста и за јавноста. Не сакам да го оставам тоа како краен впечаток. Сите писатели се суетни, себични и мрзливи и во самата основа на нивните мотиви се крие мистерија. Пишувањето книга е ужасна, истоштувачка борба, како долга битка со некоја тешка болест. Човек никогаш не би се нафатил на такво нешто освен ако не е воден од некој демон кој тој не може да го разбере, ниту пак да му оддолее. Затоа што, колку што знаеме, тој демон може да е истиот инстинкт што го тера бебето да плаче за внимание.

А сепак, вистина е и дека човек не може да напише ништо читливо освен ако постојано не се бори да го избрише својот сопствен карактер. Добрата проза е како стакло од прозорец. Не можам со сигурност да кажам кој мотив е најсилен кај мене, но знам кои од нив заслужуваат да се следат. И, гледајќи наназад на моите дела, гледам дека секаде каде што ми недостига ПОЛИТИЧКА цел, сум напишал безживотни книги и сум се претопил во виолетови целини, реченици без значење, украсни придавки и генерално шарлатанство.

Гангрел, бр. 4, лето 1946

*последна измена: 5/1/2025, дополнување на делови од есејот кои недостасуваа во првичната верзија