Џон Штајнбек е еден од најпознатите американски писатели на 20 век. Преку своите дела како „Источно од рајот“, „Глувци и луѓе“, „Плодови на гневот“ и други, тој длабоко навлегува во човековата психологија и различни општествени теми и прашања. За своите постигнувања во книжевноста, тој ја добива Нобеловата награда за книжевност во 1962 година, за „за неговите реалистични и имагинативни пишувања, комбинирајќи го симпатичниот хумор и острата социјална перцепција“. Како и секој добитник на Нобеловата награда, така и тој го одржал својот говор при добивање на награда. Во продолжение прочитајте го говорот, а најдолу можете да го погледнете и видеото.

Ваше височество, Ваше кралско височество, Min Vackra Fru, дами и господа.

Сакам да ѝ се заблагодарам на Шведската академија што ја смета мојата работа достојна за оваа највисока чест.

Во моето срце можеби постои сомнеж дека ја заслужувам Нобеловата награда во однос на другите книжевни луѓе кои ги почитувам, но воопшто не може да се стави под знак прашалник моето задоволство и гордост што ја добивам и јас.

Вообичаено е добитникот на оваа награда да понуди личен или академски коментар за природата и насоката на книжевноста. Меѓутоа, во ова особено време, мислам дека би било добро да се разгледаат високите должности и одговорности на создавачите на книжевност.

Таков е престижот на Нобеловата награда и на ова место каде што стојам, што сум принуден да не цивкам како благодарен и молежлив глушец, туку да рикам како лав од гордост за мојата професија и за големите и добри луѓе кои ја практикувале низ вековите.

Книжевноста не била објавувана од бледото и омаловажено критичко свештенство кое ги пеело своите литургии во празни цркви, ниту е игра за затворен круг на избрани, сламените мендиканти со нискокалоричен очај.

Книжевноста е стара колку и говорот. Таа израснала од човечката потреба за неа и не се променила во ништо освен што станала попотребна.

Скалдите, бардовите, писателите не се одвоени и ексклузивни. Од самиот почеток, нивните функции, нивните должности, нивните одговорности се декретирани од нашиот вид.

Човештвото минува низ сиво и пусто време на конфузија. Мојот голем претходник, Вилијам Фокнер, зборувајќи овде, ја нарече трагедија на универзален страв кој е толку долго одржуван што веќе нема проблеми на духот, па така само човечкото срце во судир со себеси изгледаше дека е вредно за пишување.

Фокнер, повеќе од повеќето луѓе, бил свесен за човечката сила, како и за човечката слабост. Тој знаеше дека разбирањето и решавањето на стравот се голем дел од причината за постоењето на писателот.

Ова не е ново. Прастарата задача на писателот не е променета. Тој е обвинет за разоткривање на нашите многу тешки грешки и неуспеси, за продлабочување на светлината на нашите темни и опасни соништа со цел да се подобриме.

Дополнително, писателот е делегиран да изјави и да ја слави докажаната способност на човекот за величина на срцето и духот – за галантност во поразот – за храброст, сочувство и љубов.

(Џон Штајнбек при примањето на наградата, извор: NobelPrize.org)

Во бескрајната војна против слабоста и очајот, ова се светлите знамиња на надежта и на емулацијата.

Сметам дека писателот кој страсно не верува во совршенството на човекот, нема посветеност ниту членство во книжевноста.

Сегашниот универзален страв е резултат на напредниот наплив на нашето знаење и манипулација со одредени опасни фактори во физичкиот свет.

Вистина е дека другите фази на разбирање сè уште не го достигнале овој голем чекор, но нема причина да се претпоставува дека тие не можат или нема да бидат во чекор. Навистина, дел од одговорноста на писателот е да се увери дека тоа го прават.

Со долгата горда историја на човештвото да стои цврсто против природните непријатели, понекогаш соочени со речиси сигурен пораз и изумирање, би биле кукавички и глупави да го напуштиме теренот во пресрет на нашата најголема потенцијална победа.

Разбирливо, го читав животот на Алфред Нобел – осамен човек, велат книгите, внимателен човек. Тој го усоврши ослободувањето на експлозивните сили, способни за креативно добро или за уништувачко зло, но без избор, без совест или расудување.

Нобел видел некои од суровите и крвави злоупотреби на неговите пронајдоци. Можеби дури и го предвидел крајниот резултат од неговото испитување – пристап до крајно насилство – до конечно уништување. Некои велат дека станал циничен, но јас не верувам во ова. Мислам дека се трудеше да измисли контрола, сигурносен вентил. Мислам дека конечно го најде само во човечкиот ум и човечкиот дух. Мене неговото размислување ми е јасно посочено во категориите на овие награди.

Тие се нудат за зголемено и постојано познавање на човекот и неговиот свет – за разбирање и комуникација, кои се функции на книжевноста. И тие се нудат за демонстрација на капацитетот за мир – кулминација на сите други.

Помалку од педесет години по неговата смрт, вратата на природата беше отклучена и ни беше понуден страшниот товар на избор.

Ние узурпиравме многу од моќите што некогаш му ги припишувавме на Бога.

Страшни и неподготвени, го презедовме владеењето над животот или смртта на целиот свет – на сите живи суштества.

Опасноста и славата и изборот конечно почиваат во човекот. Тестот за неговото усовршување е при рака.

Земајќи ја моќта слична на Бога, мораме да ја бараме во себе одговорноста и мудроста што некогаш се молевме да ги има некое божество.

Самиот човек стана наша најголема опасност и наша единствена надеж.

За денес, добро е да се парафразира свети апостол Јован….

На крајот е Словото, а Словото е Човек – и Словото е кај луѓето.

Во продолжение погледнете го говорот на Џон Штајнбек:

Извор.