На 7 февруари 1885 година се родил познатиот американски писател Синклер Луис, кај најпознат по неговото дело „Ароусмит“. Често го нарекуваат и писателот што беше совеста на својата генерација, но неговото најголемо достигнување е тоа што тој е првиот американски писател што ја добил Нобеловата награда за книжевност во 1930 година. Во продолжение прочитајте го неговото Нобелово предавање кое го одржал на 12 декември 1930 година во Стокхолм, насловено како „Американскиот страв од книжевноста“ во кое тој остроумно ги анализира тогашните состојби во американската книжевност.

(извор: Chicago History Museum/Getty Images)

Американскиот страв од книжевноста

Кога би го искажал своето чувство на чест и задоволство што ми е доделена Нобеловата награда за книжевност, би бил напорен и можеби досаден, па затоа ја изразувам мојата благодарност со едноставно „Ви благодарам“.

Сакам, во ова обраќање, да разгледам одредени трендови, одредени опасности и одредени високи и возбудливи ветувања во денешната американска книжевност. За да разговарам за ова со целосна и незаштитена искреност – и не треба да ве навредувам со тоа што не би бил поинаку освен целосно искрен, колку и да сум недискретен – ќе биде неопходно да бидам малку неучтив во однос на одредени институции и личности од мојата многу сакана земја.

Но, ве молам да верувате дека во никој случај не е поентата да се одмаздувам или да исфрлам некаква лутина. Фортуната беше прилично дарежлива со мене. Не сум се мачел премногу во животот, не сум искусил многу сиромаштија, а сум видел и почувствувал многу дарежливост. И сега, како и тогаш, за моите книги или за себеси, бев донекаде топло осудуван – имаше еден добар свештеник во Калифорнија кој откако го прочита мојот роман „Елмер Гентри“ сакаше да предводи толпа и да ме линчува, додека друг свет човек во државата Мејн се прашуваше дали немаше угледен и праведен начин да ме пикнат во затвор.

Но, повеќе од која било бесна осуда, многу потешко беше да се издржи периодот кога одреден број стари познаници меѓу новинарите, она што во галопирачкиот американски сленг го нарекуваме „Клубот ‘Го знаев уште од…’“, напишаа дека, бидејќи ме познаваат лично, сигурно сум прилично низок тип на човек и дефинитивно не сум писател. Но, ако и сега и тогаш сум добивал такви напади со „навивачки палки од тули“, сепак би било лудо да се очекува дека јас, кој и самиот имам натрупано многу „тули“, не би им возвратил на тие луѓе.

Не, јас немам нешто конретно во однос на себеси за кое би можел да се пожалам, но имам значителна жалба и поплака во однос на американската книжевност во целина како и нејзината положба во земја каде што цветаат индустријализмот, финансиите и науката, а единствените уметности кои се витални и почитувани се архитектурата и филмот.

Можам да илустрирам преку една случка која веројатно се однесува и на Шведската академија и на мене, и која се случи пред само неколку дена, непосредно пред да се качам на бродот во Њујорк за Шведска. Во Америка има еден учен и најпријатен стар господин кој бил свештеник, универзитетски професор и дипломат. Тој е член на Американската академија за уметности и книжевност и не ретко кој универзитет го удостоил со дипломи. Како писател, тој е главно познат по неговите пријатни мали есеи за радоста на риболовот. Претпоставувам дека професионалните рибари, чии животи зависат од фаќањето бакалар или харинга, не сметаат дека тоа е целосно забавно занимање, но од овие есеи научив, како момче, дека има нешто многу важно и продуховено во ловењето риба, доколку немаш потреба да го правиш тоа.

Овој академик изјави, и јавно, дека со доделувањето на Нобеловата награда на лице како мене кое толку се потсмевало на американските институции, Нобеловиот комитет и Шведската академија ја навредиле Америка. Не знам дали, како поранешен дипломат, тој има намера да направи меѓународен инцидент, а можеби и да бара од американската влада да ги пренесе маринците во Стокхолм за да ги заштитат американските книжевни права, но се надевам дека нема.

Требаше да претпоставам дека на човек што е толку учен, па дури и го направиле доктор по божественост, доктор по писма, и не знам уште колку други импозантни величествености, нештата би му изгледале поинаку; јас би помислил дека тој би резонирал во следнава насока: „Иако лично не ми се допаѓаат книгите на овој човек, сепак Шведската академија со тоа што го избрала него ѝ оддаде почит на Америка со претпоставката дека Американците повеќе не се будалест клан од шумите, толку инфериорни што се плашат од критики, туку се нација која е зрела и способна мирно и зрело да размисли за секоја анализа и дисекција на нивната земја, без оглед на тоа што содржи потсмев и критика “.

Требаше дури и да претпоставам дека толку меѓународно признат научник би поверувал дека Скандинавија, навикната на делата на Стриндберг, Ибзен и Понтопидан, не би била особено шокирана од писател чие најанархистичко тврдење е дека Америка, со целото нејзино богатство и моќ, сè уште не создала цивилизација доволно добра за да ги задоволи најдлабоките желби на човечките суштества. Верувам дека Стриндберг ретко ја пеел американската химна или им се обраќал на Ротари клубовите, но се чини дека Шведска го преживеала.

Толку долго ја дискутирав оваа критика на учениот рибар не затоа што има некаква замислива важност сама по себе, туку затоа што го илустрира фактот дека во Америка, повеќето од нас – не само читателите, туку дури и писателите – сè уште се плашат од каква било книжевност што не е глорификација на сè што е американско, глорификација на нашите грешки, како и нашите доблести. За да биде не само најпродаван во Америка, туку и да биде навистина сакан, романсиерот мора да тврди дека сите Американци се високи, згодни, богати, чесни и одлични во голфот; дека сите селски градови се полни со соседи кои секојдневно не прават ништо друго освен што се љубезни еден кон друг; дека иако американските девојки можеби се диви, тие секогаш се менуваат во совршени сопруги и мајки; и дека, географски, Америка е составена исклучиво од Њујорк, кој е целосно населен со милионери; од Западот, кој го задржува непроменет сиот бурен хероизам од 1870 година; и од Југот, каде сите живеат на плантажа на која вечно сјае месечева светлина и се чувствува мирисот на магнолии.

(извор: Harris & Ewing Collection/Library of Congress, Washington, D.C.)

Денес е исто толку точно како и пред дваесет години дека таквите наши романсиери како што сте ги читале во Шведска, романсиери како Драјзер и Вила Катер, се автентично популарни и влијателни во Америка. Како што беше откриено од страна на преподобниот рибарски академик што го цитирав, ние сè уште најмногу ги почитуваме писателите на популарните списанија кои во срдечен и поучувачки хор скандираат дека оваа Америка од сто и дваесет милиони жители е сè уште едноставна и пастирска, како што била кога имала само четириесет милиони; дека во индустриски погон со десет илјади вработени, односот меѓу работникот и надзорникот е сè уште соседски и некомплексен како во фабрика од 1840 година, со пет вработени; дека односите меѓу таткото и синот, помеѓу мажот и жената, денес се токму исти во стан во триесеткатница, со три моторни автомобили што го чекаат семејството долу и пет книги на полиците на библиотеката и неминовен развод во семејството следната недела, како што биле истите тие врски во куќичка со пет соби покриена со рози во 1880 година; дека Америка помина низ револуционерна промена од рустикална колонија во светска империја без ни најмалку да ја промени буколичната и пуританската едноставност на чичко Сем.

Јас сум, всушност, исклучително благодарен на академикот за риболов што донекаде ме осуди. Бидејќи тој е водечки член на Американската академија за уметност и книжевност, ме ослободи, ми даде право да зборувам искрено за таа Академија исто како што тој зборуваше за мене. И во секое искрено проучување на американскиот интелектуализам денес, таа љубопитна институција мора да се земе предвид.

Меѓутоа, пред да зборувам за Академијата, дозволете ми да скицирам една фантазија ми носеше задоволство во последните неколку дена при неизбежното безделничење на грубото патување низ Атлантикот. Сигурен сум дека досега веќе сфативте дека веста за тоа дека мене ми е доделена Нобеловата награда во никој случај не е нашироко популарна во Америка. Несомнено искуството не е ново за вас. Верувам дека и кога наградата му била доделена на еден Томас Ман, чие дело „Волшебниот рид“ ми се чини дека ја содржи целата интелектуалност на Европа, дури и кога му била доделена на Киплинг, чие општествено значење е толку длабоко што прилично авторитативно беше кажано дека тој ја создал Британската империја, дури и кога му ја дадовте на Бернард Шо, имало нивни сонародници кои се жалеле затоа што не сте избрале некој друг. И си размислував каква ќе беше реакцијата доколку изберевте некој друг Американец, а не мене. Да претпоставиме дека сте го одбрале Теодор Дрејзер.

За мене, како и за многу други американски писатели, Дрејзер повеќе од кој било друг човек, марширајќи сам, обично неценет, често омразен, ја расчисти патеката од викторијанската и хауелската плашливост и благост во американската белетристика до искреноста и смелоста и страста на животот. Без неговото пионерство, се сомневам дека некој од нас би можел, освен ако не сака(л) да биде испратен во затвор, да се обиде да ги изрази животот, убавината и ужасот.

Мојот голем колега Шервуд Андерсон прв го истакна ова пионерство на Дрејзер. Воодушевен сум што му се придружувам на неговиот став. Големиот прв роман на Дрејзер, „Сестрата Кери“, кој тој се осмели да го објави пред триесет долги години и кој го прочитав пред дваесет и пет години, дојде во Америка како голем бесплатен западен ветар, и на нашето загушливо домаќинство му го донесе првиот свеж воздух после Марк Твен и Витман.

Сепак, да му ја дадевте наградата на г-дин Дрејзер, ќе слушнавте негодување од Америка; ќе слушневте дека неговиот стил – не сум точно сигурен каков може да биде овој мистичен квалитет „стил“, но толку често го сретнувам овој збор во пишувањата на помалите критичари што претпоставувам дека мора да постои – ќе слушневте дека неговиот стил е гломазен, дека неговиот избор на зборови е бесчувствителен, дека неговите книги се бескрајни. И, секако, угледните академици би се жалеле дека во светот на г-дин Дрејзер, мажите и жените често се грешни, трагични и очајни, наместо да бидат вечно сончеви и полни со песна и доблест, како што им доликува на автентичните Американци.

А доколку го изберевте г-дин Јуџин О’Нил, кој не направи нешто многу за американската драма освен што целосно ја преобрази во период од десет или дванаесет години, од лажен свет на уредни и компетентни измами во свет на раскош, страв и величина, ќе бевте потсетени дека тој направил нешто многу полошо од мрчење и потсмевање – тој го гледал животот како да не е педантно уреден во истражувањето на некој научник, туку како застрашувачки и величествен, а често и како прилично ужасно нешто слично на торнадото, земјотресот, разорниот пожар.

Доколку пак му ја дадевте наградата на г-дин Џејмс Бранч Кејбел, ќе ви беше кажано дека тој е премногу фантастично злонамерен. Понатаму, ќе ви беше кажано дека госпоѓицата Вила Катер, и покрај сета домаќинска доблест на нејзините романи за селаните од Небраска, во нејзиниот роман „Изгубената дама“ била толку невистинита за патентот на Америка и постојаната и можеби досадна доблест, што во приказната без никаков морал може да замисли напуштена жена која останува необично шармантна дури и за доблесните; дека г-дин Хенри Менкен е најлошиот од сите исмејувачи; дека г. Шервуд Андерсон злобно греши кога сексот го смета за исто толку важна сила во животот како и риболовот; дека г-дин Аптон Синклер, како социјалист, греши против совршенството на американското капиталистичко масовно производство; дека г-дин Џозеф Хергесхајмер се однесува неамерикански кога смета дека грациозноста на манирите и убавината на површината имаат одредена важност за подносливоста на секојдневниот живот; и дека г-дин Ернест Хемингвеј не само што е премногу млад, туку, многу полошо, користи јазик што би требало да им биде непознат на господата; дека го признава пијанството како еден од вечните начини на човекот да стигне до среќата и тврди дека на еден војник, љубовта може да му биде позначајна од срдечното колење на луѓе во битка.

Да, овие мои колеги – тие се зли; ќе направевте речиси исто толку големо зло доколку ги изберевте нив, наместо мене; и како еден шовинистички Американец – само, имајте предвид, како Американец од 1930 година, а не од 1880 година – се радувам што тие се мои сонародници и сонароднички и што можам да зборувам за нив со гордост дури и во оваа Европа на Томас Ман, Х. Џ. Велс , Галсворти, Кнут Хамсун, Арнолд Бенет, Фојхтвангер, Селма Лагерлоф, Сигрид Ундсет, Вернер фон Хајденштам, Д’Анунцио, Ромен Ролан.

Моја судбина е во ова излагање постојано да се движам од оптимизам кон песимизам и обратно, но таква е судбината на секој што пишува или зборува за што било во Америка – најконтрадикторната, најдепресивната, највозбудливата земја во светот.

Така, бидејќи без пригушена гордост го наведов списокот составен од оние што ми се чини дека се големи мажи и жени во денешниот американски книжевен живот, и откако навистина изоставив десетина други имиња кои би сакал да ги пофалам доколку имам време, морам да се навратам и повторно да ја изразам мојата убеденост дека во нашата современа американска литература, всушност во сите американски уметности освен архитектурата и филмот, ние – да, ние кои имаме такви обременети и енергични стандарди во трговијата и науката – немаме стандарди, нема исцелителна комуникација, нема херои што треба да се следат, ниту негативци што треба да се осудат, нема одредени начини што треба да се следат и нема опасни патишта што треба да се избегнуваат.

Американскиот романсиер, поет, драматург, скулптор или сликар мора да работи сам, во конфузија, без помош, и со никој друг освен со својот сопствен интегритет.

Тоа, се разбира, отсекогаш било дел од уметникот. Вагабондот и криминалец, Франсоа Вијон, сигурно немаше самодоволно и удобно засолниште во кое елегантни дами ќе го држат за рака и ќе ја тешат неговата изгладнета душа и уште поизгладнето тело. Тој навистина голем човек, предодреден во историјата да ги надживее сите војводи и кардинали, чии облеки сметаше дека не е достоен да ги допре, ги имаше само олукот и закоравената кришка.

Таква сиромаштија не е за уметникот во Америка. Тие ни плаќаат, навистина, премногу добро; сосема е промашен писателот што не може да има свој батлер, мотор и негова вила на Палм Бич, каде што му е дозволено да се меша речиси еднакво со бароните на банкарството. Но, тој е угнетуван од нешто полошо од сиромаштијата – од чувството дека она што го создава не е важно, дека неговите читатели очекуваат да биде само декоратор или кловн, или дека е добродушно прифатен како мрчатор кој „повеќе лае отколку што каса“ и кој веројатно е добар човек во душа, кој во секој случај сигурно не е важен во земја која произведува осумдесеткатници, милиони мотори и пченица со милијарди бушели. И тој нема институција, нема група на која може да ѝ се обрати за инспирација, чија критика може да ја прифати и чија пофалба ќе му биде драгоцена.

(извор: Edward Steichen/Condé Nast via Getty Images)

Какви институции имаме?

Меѓу своите членови, Американската академија за уметности и книжевност, покрај неколку одлични сликари, архитекти и државници, има истакнат универзитетски претседател како Николас Мареј Батлер, восхитувачки и храбар научник како Вилбур Крос, и неколку првокласни писатели: поетите Едвин Арлингтон Робинсон и Роберт Фрост, слободоумниот публицист Џејмс Труслоу Адамс и романсиерите Едит Вартон, Хамлин Гарланд, Овен Вистер, Бренд Витлок и Бут Таркингтон.

Но, таа не ги вклучува Теодор Дрејзер, Хенри Менкен, нашиот најживописен критичар, Џорџ Џин Натан, кој, иако е сè уште млад, секако е деканот на нашите драмски критичари, Јуџин О’Нил, неспоредливо нашиот најдобар драматург, оригиналните и витални поети, Една Сент Винсент Мили и Карл Сандбург, Робинсон Џеферс и Вачел Линдзи и Едгар Ли Мастерс, чија антологија „Реката Спун“ беше толку сосема поинаква од која било друга поезија некогаш објавена, толку свежа, толку авторитативна, толку ослободена од секакви навлегувања и плашливост што дојде како откровение и создаде нова школа на автентична американска поезија. Не ги вклучува романсиерите и писателите на раскази, Вила Катер, Џозеф Хергесхајмер, Шервуд Андерсон, Ринг Ларднер, Ернест Хемингвеј, Луис Бромфилд, Вилбур Даниел Стил, Фани Харст, Мери Остин, Џејмс Бранч Кејбел, Една Фербер, ниту Аптон Синклер, за кој мора да признаете, без оглед дали му се восхитувате или го мразите неговиот агресивен социјализам, дека тој е меѓународно попознат од кој било друг американски уметник без разлика дали е романсиер, поет, сликар, скулптор, музичар, архитект.

Не би требало да очекувам некоја Академија да има толку среќа што ќе ги прими сите овие писатели, но онаа што не успева во своите редови да прими барем еден од нив, која на тој начин се отсекува од толку многу од она што е живо, енергично и оригинално во американските дела, не може да има каква било врска со нашиот живот и аспирации. Не ја претставува книжевната Америка на денешницата – го претставува само Хенри Вадсворт Лонгфелоу.

Некој би можел да каже дека, на крајот на краиштата, Академијата е ограничена на педесет членови; дека, нормално, не може да ги вклучи сите што го заслужиле тоа. Но, факт е дека иако повеќето од нашите неколку гиганти се исклучени, Академијата има простор да вклучи тројца извонредно лоши поети, двајца многу мелодраматични и безначајни драматурзи, двајца господа кои се познати само затоа што се претседатели на универзитети, човек кој пред триесет години беше познат како прилично умен и хумористичен цртач, и неколку господа за кои – за жал го признавам своето незнаење – никогаш не сум слушнал.

Дозволете ми повторно да го нагласам фактот – зашто е факт – дека не ја напаѓам Американската академија. Таа е гостопримлива и дарежлива и дефинитивно достоинствена институција. И Академијата не е целосно виновна што не вклучува многу луѓе кои имаат значење во нашата област. Понекогаш вината е и во самите писатели. Не можам да замислам дека онаа гризли мечка Теодор Дрејзер ќе се чувствува удобно на спокојните атински вечери на Академијата, и доколку тие го поканат Менкен, тој ќе ги разбесни со своето бурно исмејување. Не, не напаѓам – неволно размислувам за Академијата затоа што е толку совршен пример за раздвојувањето на интелектуалниот живот од сите автентични стандарди на важност и реалност во Америка.

Нашите универзитети и колеџи, или гимназиите, повеќето од нив, го покажуваат истото несреќно раздвојување. Веднаш ми текнува на четири од нив, колеџот „Ролинс“ во Флорида, колеџот „Мидлбери“ во Вермонт, Универзитетот во Мичиген и Универзитетот во Чикаго – кој имаше толку одличен романсиер како Роберт Херик и толку храбар критичар како Роберт Морс Ловет – обајцата покажаа автентичен интерес за современата креативна литература. Ете четири. Но, универзитетите и колеџите и музичките емпориуми и училиштата за настава по теологија, водовод и сликарство по нацртани шаблони во Америка се накрцани како и моторниот сообраќај. Секогаш кога ќе видите јавна зграда со готска ограда на цврста подлога од бетон од Индијана, може да бидете сигурни дека тоа е уште еден универзитет, со некаде од двесте до дваесет илјади студенти подеднакво желни да ја избегнат неповолноста да станат учени и да го стекнат социјалниот престиж кој доаѓа со поседувањето на диплома.

Од социјална гледна точка, нашите универзитети се блиску до масата народ, а истото важи и во поглед на атлетиката. На еден одличен фудбалски колеџ натпревар има околу осумдесет илјади страсни посетители, кои платиле по пет долари за влезница и возеле некаде од десет до илјада милји за да ја искусат екстазата од гледање на дваесет и двајца мажи како се бркаат еден со друг горе-долу по внимателно обележаното поле. Во текот на фудбалската сезона, способниот играч речиси се рангира меѓу нашите најголеми и најомилени херои – дури и со Хенри Форд, претседателот Хувер и полковникот Линдберг.

И во една гранка на учењето, науките, господарите на бизнисот кои владеат со нас се подготвени да им оддадат почит на приврзаниците на учењето. Колку и мрачно да се мурти еден од нашите трговци аристократи на поезијата или визиите на сликарот, тој љубезно и задоволно ги толерира Миликан, Мајкелсон, Бантинг, Теобалд Смит.

Но, парадоксот е што во уметноста нашите универзитети се толку затворени, толку далеку од реалноста и живото творештво, колку што ни се социјално и спортски и научно блиски. За просечниот професор по книжевност на американски универзитет, литературата не е нешто што едно обично човечко суштество, кое живее денес, болно седнува да го произведе. Не; тоа е нешто мртво; тоа е нешто магично произведено од натчовечки суштества кои мора, ако воопшто треба да се сметаат за уметници, да умреле најмалку сто години пред ѓаволскиот изум на машината за пишување. За секој автентичен дон, има нешто малку одбивно во помислата дека литературата може да ја создаде секое обично човечко суштество, што сè уште може да се види како оди по улиците, носи сосема вообичаени панталони и палто и не изгледа толку различно од возач или фармер. На нашите американски професори им се допаѓа литературата кога е чиста, студена, света и многу мртва.

Не претпоставувам дека американските универзитети се сами во ова. Свесен сум дека за донаторите на Оксфорд и Кембриџ, би изгледало прилично несоодветно да се сугерира дека Велс, Бенет, Галсворти и Џорџ Мур можат, иако се сосема непристојни со тоа што продолжуваат да живеат, да се споредат со некој толку убаво и безбедно мртов како Семјуел Џонсон. Претпоставувам дека на универзитетите во Шведска, Франција и Германија има многу професори кои претпочитаат дисекција отколку разбирање. Но, во новата, витална и експериментална Америка, би очекувале учителите по литература да бидат помалку монашки и почовечни отколку во традиционалните сенки на стара Европа.

Но, не се.

Неодамна во Америка, надвор од универзитетите, се појави неверојатен циркус наречен „Новиот хуманизам“. Сега, се разбира, „хуманизмот“ значи толку многу работи што не значи ништо. Може да се движи од верувањето дека грчкиот и латинскиот се поинспиративни од дијалектот на современите селани па сè до верувањето дека секој жив селанец е поинтересен од мртов Грк. Но, има некаква деликатна трошка правда во тоа што овој небулозен збор требаше да се избере за да се означи овој небулозен култ.

Колку што бев во можност да ги сфатам – зашто природно во еден свет толку возбудлив и ветувачки како овој денес, живот брилијантен со цепелини и кинески револуции и болшевичката индустријализација на земјоделството и бродовите и Големиот Кањон и малите деца и застрашувачката глад и осамената потрага на научниците по Бога, ниту еден креативен писател нема да има време да ги следи сите студени ентузијазми на Новитe хуманисти – оваа најнова од сектите повторно го потврдува дуализмот на природата на човекот. Тоа би ја ограничило литературата во борбата меѓу човечката душа и Бог, или човечката душа и злото.

Но, чудно, ниту Бог ниту ѓаволот не смеат да носат модерна облека, туку мора да ги задржат грчките одежди. Едип е трагична фигура за новите хуманисти; човекот, обидувајќи се да се одржи себеси како Божја слика под заканата на динамосите, во свет на продажба под висок притисок – не е. А лошата утеха што ја нудат е уверувањето дека целта на животот развојот на самодисциплина – без разлика дали некој некогаш ќе постигне нешто со оваа самодисциплина. Така, целото движење резултира со не особено нова доктрина дека и уметноста и животот мора да бидат резигнирани и негативни. Тоа е доктрина за најцрната реакција воведена во возбудливо револуционерен свет.

Доволно чудно, оваа доктрина за смртта, ова бегство од сложеноста и опасноста да се живее во сигурната празнина на манастирот, стана широко популарен меѓу професорите во земја во која би се очекувало само смелост и интелектуална авантура, а сепак повеќе од кога било ги исклучува креативните писатели од какво било бенигно влијание што би можело да дојде од универзитетите.

Но, отсекогаш било така. Америка никогаш ги немала Брандес, Тејн, Гете, Кроче.

(извор: Courtesy of the Minnesota Historical Society)

Со многу креативни таленти во Америка, критиките упатени кон нас во најголем дел беа студена и безначајна активност што ја спроведуваа љубоморни ергени и „стари моми“, поранешни бејзбол-репортери и кисели професори. Нашите Еразмуси беа раководителките на селските училишта. Како да постојат стандарди кога немало некој способен да ги постави?

Големиот круг Кембриџ-Конкорд од средината на деветнаесеттиот век – Емерсон, Лонгфелоу, Лоуел, Холмс, Алкотиеви – беа сентиментални рефлексии на Европа и тие не оставија никаква школа на мисла, никакво влијание. Витман, Торо и По и, до одреден степен, Хоторн, беа отфрлени луѓе, луѓе што останаа сами и презрени, осудувани од новите хуманисти од нивната генерација. Со појавата на Вилијам Дин Хауелс првпат почнавме да добиваме нешто како стандард, и тоа беше многу лош стандард.

Г-дин Хауелс беше еден од најнежните, најсимпатичните и најчесните луѓе, но имаше морален код на побожна стара слугинка чие најголемо задоволство е да се напие чај во викарството. Тој се згрозуваше не само од вулгарното и безобразното, туку и од сето она што Х. Џ. Велс го нарече „веселите грубости на животот“. Во неговата фантастична визија за животот, која тој невино ја замислил дека е реална, може да постојат земјоделци, морнари и фабрички работници, но фармерот никогаш не смее да биде покриен со ѓубре, морнарот никогаш не смее да пее непристојни морнарски песни, работникот во фабриката мора да биде благодарен на неговиот добар и љубезен работодавец, и сите тие мора да копнеат по можност да ја посетат Фиренца и нежно да се смешкаат на чудесноста на питачите.

Толку силно ја почувствувал Хауелс оваа нежна и нова хуманистичка филозофија што имал огромно влијание на своите современици, и тоа сè до 1914 година и превирањата од Големата војна.

Тој всушност би можел да го скроти Марк Твен, можеби најголемиот од нашите писатели, и да го стави тој огнен стар дивјак во интелектуален мантил и капут. Неговото влијание и денес не е целосно исчезнато. Него сè уште го обожава Хамлин Гарланд, автор кој во секој поглед требаше да биде поголем од Хауелс, но кој под влијание на Хауелс се смени од суров и величествен реалист во генијален и безначаен предавач. Г-дин Гарланд е, би можело да се каже, декан на денешната американска книжевност, и како наш декан, тој е вознемирен од сите помлади писатели на кои им недостига вкус и што сугерираат дека мажите и жените не секогаш сакаат во согласност со молитвеникот, и дека обичните луѓе понекогаш користат јазик што би бил несоодветен во женскиот литературен клуб на главната улица. Сепак, истиот Хамлин Гарланд, како млад човек, пред да замине во Бостон и да стане културен и „хауелизиран“, напиша две најхрабри и најоткривачки дела на реализмот, „Патиштата по кои најчесто се патува“ и „Роза од Дачерс Кули“.

Кога бев момче ги читав токму нив, во едно мало село во Минесота, кое беше токму таква средина каква што беше опишана во приказните на г. Гарланд. Тие беа многу возбудливи за мене. Кога ги читав Балзак и Дикенс, сфатив дека е можно да се опишат француските и англиските обични луѓе онака како што некој всушност ги гледа. Но, никогаш не ми паднало на памет дека некој може без непристојност да пишува за луѓето од центарот Саук, Минесота, онака како што ги чувствува. Нашата измислена традиција, гледате, беше дека сите ние во селата од Средниот Запад бевме целосно благородни и среќни; дека ниту еден од нас не би го заменил соседското блаженство на живеењето на главната улица со безбожничката помпа на Њујорк, Париз или Стокхолм. Но, во „Патиштата по кои најчесто се патува“ на г-дин Гарланд открив дека има еден човек кој верува дека селаните од Средниот Запад понекогаш се збунети, гладни и гнасни, но и имаат херојски дух. И, восприемајќи ја оваа визија, бев ослободен; можев да пишувам за животот како реален живот.

Се плашам дека г-дин Гарланд не би бил задоволен, туку силно изнервиран кога би знаел дека ми овозможи да пишувам за Америка онака како што јас ја гледам, а не како што г-дин Вилијам Дин Хауелс толку сончево ја видел. И тоа е неговата трагедија, тоа е целосно разоткривачка американска трагедија, што во нашата земја на слободата, луѓето како Гарланд, кои први ги разбиваат патиштата до слободата, самите стануваат најврзани.

Но, сето ова време, додека луѓе како Хауелс толку неумешно се обидуваа да ја насочат Америка да стане бледо издание на некој англиски катедрален град, имаше и намќорести и автентични дечки како Витман и Мелвил, потоа Дрејзер, Џејмс Ханекер и Менкен – кои инсистираа дека во нашата земја има нешто повеќе од манири на масата за чај. И така, опстанавме и без стандарди. И за силните млади момчиња, можеби беше добро што немавме стандарди. Зашто, откако оставив впечаток дека сум песимист за мојата сопствена и многу сакана земја, сакам да го затворам овој гребен со многу жив звук на оптимизам.

За иднината на американската литература ја имам секоја надеж и секое желно верување. Излегуваме, верувам, од застоеноста на безбедниот, разумен и неверојатно досаден провинцијализам. Денес има млади Американци кои работат толку страсна и автентична работа што ми се гади кога гледам дека сум малку престар за да бидам еден од нив.

Тука е Ернест Хемингвеј, огорчен младич, образован од најинтензивното искуство, дисциплиниран според неговите сопствени високи стандарди, автентичен уметник чиј дом е целиот живот; тука е Томас Волф, дете, верувам, од триесет години или нешто помалку од тоа, чијшто еден и единствен роман „Погледни го својот дом, ангелу“ е достоен да се спореди со најдоброто во нашата литературна продукција, гарантно суштество со голема желба за живот; тука е Торнтон Вајлдер, кој во време на реализам ги сонува старите и убави соништа на вечните романтичари; тука е Џон Дос Пасос, со неговата омраза кон безбедните и здрави стандарди на Бабит и неговиот сјај на револуцијата; тука е Стивен Бенет, кој низ американската мрзливост ја врати епската поема со неговиот славен спомен на стариот Џон Браун; тука се Мајкл Голд, кој ја открива новата граница на еврејската источна страна, и Вилијам Фокнер, кој го ослободи Југот од обрачите; и има уште десетина млади поети и романсионери, повеќето од нив живеат сега во Париз, повеќето од нив малку луди во традицијата на Џејмс Џојс, кој, колку и да е луд, одби да биде нежен, традиционален и досаден.

Ги поздравувам, и радосен сум што сè уште не сум премногу далеку од нивната решеност да ѝ дадат на Америка, која има планини и бескрајни полиња, огромни градови и изгубени далечни колиби, милијарди пари и тони вера, на Америка која е чудна како Русија и сложена како Кина, литература достојна за нејзината пространост.

Извор.