Гистав Флобер е еден од најголемите француски романсиери од 19 век, кој ја заслужува нашата љубов и сочувство; колку за тоа што го напишал, толку и за тоа кој бил. Можеме да му се восхитуваме од најмалку четири причини, опишани во едно одлично видео на The School of Thought, кое можете да го погледнете и подолу.

(извор: Land of Tales)

Ја разбирал целта на трагедијата

Флобер го создал веројатно најголемиот трагичен роман некогаш напишан – „Госпоѓа Бовари“ – на кој работел пет години и го објавил во 1857 година. Поентата на трагедијата е да ни овозможи да доживееме степен на разбирање за туѓиот неуспех многу поголем од она што вообичаено го чувствуваме. Таа нè размрдува од нашиот вообичаен морализам и кршлива супериорност и ни помага да сочувствуваме на начин на кој современите медиуми обично не дозволуваат да сочувствуваме.

Летото 1848 година, една кратка вест се појавила во многу весници низ Нормандија. Делфин Деламар, жена која имала 27 години и која живела во Рај веднаш надвор од Руан, била незадоволна од рутините на брачниот живот, имала огромни долгови поради купување излишна облека и покуќнина и извршила самоубиство под емоционален и финансиски притисок. Госпоѓа Деламар оставила зад себе млада ќерка и вознемирен сопруг. Еден од оние што го читале весникот бил и младиот надежен романсиер, Гистав Флобер, кој во тоа време исто така имал 27 години и кој толку многу се фасцинирал од приказната што ја искористил за да му ја обезбеди точната структура на заплетот за неговиот најпознат роман.

Една од работите што се случиле кога госпоѓа Деламар, прељубницата од Рај, се претворила во госпоѓа Бовари, прељубницата од измислениот Јонвил, било тоа што нејзиниот живот престанал да носи димензии на црно-бела приказна за моралот. Читателите виделе колку е лесно да се има целосно мизерен брак без да се биде на кој било начин лоша личност. Романот на Флобер ни ги прикажува тензиите и маките на брачниот живот без да заземе страна. На Ема ѝ е здодевно со сопругот, ги губи интересите за своето дете, има долгови, има афери – и на крајот се самоубива. Но, додека читателите да сфатат дека таа проголтала арсен и легнала во нејзината спална соба за да ја чека смртта, тие веќе не се толку расположени да судат. Сè што можат да почувствуваат е сожалување за суровоста и бесмисленоста на животот.

Се чини дека Флобер речиси намерно уживал да ја растресува желбата да се најдат лесни одговори. Веднаш штом ќе ја претстави Ема во позитивно светло, тој ја поткопува со иронична забелешка. Но, тогаш, кога читателите почнуваат да го губат трпението со неа, тој ќе ги привлече назад кон неа, ќе им каже нешто за нејзината чувствителност што ќе предизвика солзи во очите. Романот на Флобер го завршуваме со страв и тага за тоа како сме натерани да живееме пред да дознаеме како да живееме, колку е ограничено нашето разбирање за себеси и за другите, колку се големи и катастрофални последиците од нашите постапки и колку почитуваните членови на заедницата можат да бидат немилосрдни и одмазднички настроени како одговор на нашите грешки.

Трагедијата нè инспирира да ја напуштиме поедноставената, осудувачка перспектива на обичниот живот за неуспехот и поразот; правејќи нè повеликодушни кон глупоста и грешките кои се ендемични за нашата природа.

Важно е што читаме

Еден посебен аспект од трагичниот крај на „Госпоѓа Бовари“ се издвојува од останатите – Флобер несигурно ни кажува дека причината поради која Ема Бовари станала толку незадоволна, неправедно, со бракот – и затоа се впуштила во нејзините катастрофални афери – лежи во книгите што ги прочитала. Тој ни кажува дека Ема уште од млада возраст читала романтични романи кои ѝ давале нереална, премногу розова слика за љубовта што ја оставила неподготвена за реалноста на бракот. Ема не била подготвена за тоа колку може да биде здодевно да се вечера со иста личност секоја вечер и колку е тешко да се одржи врската во живот откако ќе се роди бебето – и затоа одговара со преголем степен на паника, имајќи повеќе афери за да се потсети дека сè уште е способна за страст и дека купува повеќе отколку што може да си дозволи како алтернатива на одгледувањето на дете што понекогаш може да биде напорно.

Она што на крајот би можело да ја спаси Ема Бовари е да го прочита романот чија хероина е токму таа. Тоа е роман за љубовта создаден да нè излечи од наивните илузии за љубовта создадени од лошите романи.

(Извор: The Collector)

Глупоста на современите медиуми

Флобер не можел да ги поднесе весниците. Тој ѝ припаѓал на генерацијата која прва го доживеала подемот на весниците со масовен тираж и верувал дека тие шират еден нов вид на глупост што тој го нарекол „la bêtise“ (идиотизам) – во секој агол на Франција. Идиотизмот за Флобер не било исто што и незнаењето, бидејќи бил компатибилен со познавање на многу работи, идиотизмот само значел неразбирање ништо.

Најодвратниот лик во „Госпоѓа Бовари“, фармацевтот Оме, рано во романот е претставен како страстен консумент на вести кој секој ден одвојува посебен час за проучување на „le journal“ (Флобер насекаде во романот го потенцира овој збор со закосени букви, за да ја истакне неорелигиозната почит, но и восхит кој овој предмет го будел).

Во 70-ти години на 19 век, Флобер започнал да води евиденција за она што според него биле најидиотски шеми на размислување промовирани воопшто од современиот свет, а особено од весниците. Објавена постхумно како „Речник на примени идеи“, оваа збирка од клишеа, организирана по теми, нејзиниот автор ја опишал како „енциклопедија на човечката глупост“. Еве еден случаен примерок од неговите записи:

БУЏЕТ: Никогаш балансиран.
КАТОЛИЦИЗАМ: Имаше многу добро влијание врз уметноста.
ХРИСТИЈАНСТВО: Ги ослободи робовите.
КРСТОНОСНИ ВОЈНИ: Корисни за венецијанската трговија.
ДИЈАМАНТИ: Да се ​​мисли дека тие не се ништо друго освен јаглен; ако наидеме на еден во неговата природна состојба, нема ни да се потрудиме да го подигнеме од земја!
ВЕЖБАЊЕ: Ги спречува сите болести. Да се ​​препорачува во секое време.
ФОТОГРАФИЈА: Ќе го замени сликањето.

Вреди да се забележи дека многу од клишеата од „Речник на примени идеи“ допираат до софистицирани дисциплини како што се теологијата, науката и политиката, без, сепак, да се навлезе подлабоко во нив. Современиот идиот рутински можел да го знае она што само генијалците го знаеле во минатото, а сепак тој сè уште останал идиот – депресивна комбинација на особини за кои претходните ери никогаш не морале да се грижат. Весниците, според Флобер, ја вооружиле глупоста и им дале авторитет на будалите.

Омраза кон француската буржоазија

Флобер бил буржуј, Французин од средна класа, а сепак тој не сакал баш да си има многу работа со својата земја и класа. За Флобер, француската буржоазија често била складиште на најекстремнoто пуританство, снобизам, самозадоволство, расизам и помпезност.

„Чудно е како најбаналните искази [на буржоазијата] понекогаш ме зачудуваат“, се пожалил еднаш со задушен бес. „Има гестови, звуци на гласовите на луѓето, кои не можам да ги преболам, глупави забелешки кои речиси ми предизвикуваат вртоглавица… буржоазијата… за мене е нешто неразбирливо“. Тој напишал дека не чувствува ништо друго освен презир кон оваа „добра цивилизација“ која се гордее со тоа што произвела „железници, отрови, крем тартови, кралски семејства и гилотина“.

Она што Флобер го мразел пред сè останато било помпезноста. Овој извадок од едно писмо до неговата девојка Луиз Колет, напишан во 1846 година, ни дава увид во неговото размислување: „Она што ме спречува да се сфаќам себеси сериозно, иако во суштина сум сериозна личност, е тоа што се сметам себеси за крајно смешен, не како мала смешна комедија, туку смешност што се чини својствена за човечкиот живот и се манифестира во наједноставните постапки и најобичните гестови. На пример, никогаш не можам да се избричам без да почнам да се смеам, изгледа толку идиотски. Сето ова е многу тешко да се објасни…“

На крајот на краиштата, тој се гледал себеси како граѓанин на светот: „Не сум помодерен од античкиот човек, не сум повеќе Французин од Кинезот, а идејата за родна земја, односно императивот да се живее на едно парче земја обележано со црвена или сина боја на картата и да се мразат другите делови со зелена или црна боја, отсекогаш ми се чинеше тесноградо, замаглено и длабоко глупаво. Јас сум душевен брат на сè што живее, на жирафата и на крокодилот исто колку и на човекот.“

Во неговиот „Речник на примени идеи“ имаше и еден ваков запис:

„ФРАНЦУСКИ: Колку е човек горд Французин кога ќе погледне во Colonne Vendôme.“

Парадоксално, човек може да биде најгорд што е Французин кога го чита Флобер, бидејќи освен што има многу негодувања за својата земја, тој доловува и некои од нејзините најдобри и најмудри страни. Треба да го читаме Флобер поради неговата приземност, неговата хуманост, неговата искреност и пред сè за неговата великодушност на духот.

На 17-годишна возраст, Флобер во мелодраматично расположение напишал:

„Уметноста е супериорна над сè, една книга поезија вреди повеќе од железницата“.

Тоа ретко е така; но речиси вреди да се откажеме од една или две железнички линии за делата на Флобер.

Во продолжение погледнете го видеото: