Кратко откако го напишал својот безвременски извонреден есеј за креативниот процес, Болдвин одржал говор во Њујорк, кој бил емитуван на едно радио на 29 ноември 1963 година под наслов „Борбата на уметникот за интегритет“ – една од најпроникливите и највозбудливите размислувања за креативниот живот, но и за откривањето на универзалното искуство да се биде човек.

Во продолжение прочитајте го говорот на македонски јазик, а најдолу можете да го слушнете и целиот говор:.

Навистина не ми се допаѓаат зборови како „уметник“ или „интегритет“ или „храброст“ или „благородност“. Имам еден вид недоверба кон сите тие зборови затоа што навистина не знам што значат, исто како што навистина не знам што значат зборови како „демократија“ или „мир“ или „мирољубив“ или „воинствен“ или „интеграција“. А сепак, човек е принуден да препознае дека сите овие непрецизни зборови се еден вид обиди од сите нас да стигнеме до нешто што е вистинско и што живее меѓу зборовите. Без разлика дали ми се допаѓа или не, на пример, и без оглед како се нарекувам себеси, претпоставувам дека единствениот збор за мене, кога сите карти се ставени на маса, е дека сум уметник. Постои нешто такво. Постои такво нешто како интегритет. Некои луѓе се благородни. Постои нешто што го нарекуваме храброст. Ужасно е што реалноста зад овие зборови во крајна линија зависи од тоа што човечкото суштество (што значи секој од нас) верува дека е реално. Ужасно е што реалноста зад сите овие зборови зависи од изборите што некој мора да ги прави, засекогаш, секој ден.

Навистина не сум заинтересиран да разговарам со вас како уметник. Ми се чини дека борбата на уметникот за својот интегритет мора да се смета како еден вид метафора за борбата, која е универзална и секојдневна, на сите човечки суштества на лицето на овој застрашувачки свет, да станат човечки суштества. Не е ваша вина, не е моја вина што пишувам. И никогаш не би застанал пред вас во позиција на жалител затоа што правам нешто што морам да го правам… Она што би можеле да го извлечеме вечерва, ако ни се посреќи и доколку микрофонот не се расипе и гласот ме држи, е да ме прашувате прашања за тоа која е важноста на овој напор?

Колку и арогантно да звучи ова, сакам да дадам две тези, а првата е дека поетите (тука мислам на сите уметници) конечно се единствените луѓе кои ја знаат вистината за нас. Војниците – не ја знаат. Државниците – не ја знаат. Свештениците – не ја знаат. Синдикалните лидери – не ја знаат. Само поетите. Тоа е мојата прва теза. Знаеме за Едиповиот комплекс не поради Фројд, туку поради поет кој живеел во Грција пред илјадници години, и тоа што го кажал тогаш за тоа какво е чувството да се биде жив е вистинито и денес, и покрај тоа што денес би можеле да стигнеме во Грција за околу пет часа, а тогаш би ни требало… не знам колку време.

Втората теза е она на кое навистина сакам да се посветам вечерва и мислам дека звучи мистично, барем во држава како нашата и во време како ова. Но, нешто ужасно се случува со цивилизацијата кога таа престанува да создава поети и, што е уште поважно, кога таа на кој било начин престанува да верува во сведоштвото што само поетите можат да го создадат. Конрад одамна ни кажа, мислам дека беше во книга што се вика „Победа“; но можно е да грешам за тоа, но реченицата оди вака: „Тешко на оној човек што не ја положува својата доверба во животот.“ Или Хенри Џејмс кој рече: „Живеј, живеј колку што можеш. Грешка е да не го сториш тоа.“ И Шекспир рекол, и ова е она што јас го сметам за вистина за сечиј живот: „Од оваа коприва – опасност, го береме овој цвет – безбедност.“ Уметноста е тука за да докаже и да му помогне некому да го поднесе фактот дека секоја безбедност е илузија. Во оваа смисла, сите уметници се разделени од, па дури и нужно се спротивставуваат на, кој било систем. Да го разгледаме ова барем за еден момент.

Еве ќе се земам себеси за пример, нема да речам јас, но тоа е мојата приказна. Првото нешто што уметникот го открива кога е многу млад и кога велам млад, мислам на тоа пред да наполни 15 години, еве да речеме, пред тој или таа да почне да зборува или оди, пред тој или таа да има доволно искуство да почне да ги оценува неговите или нејзините искуства. И она што се случува во тој момент во животот на тој хипотетички уметник е еден вид тишина, од причини што не може да си ги објасни себеси или на други. Не припаѓа никаде, можеби сте во фудбалски тим, можеби сте трчач, припаѓате на црква, сигурно приѓате на семејство, и набрзо во очите на другите, а ова е многу важно, почнувате да сфаќате дека се движите и не можете да го запрете движењето кон она што се чини дека е раб на светот. И она што е круцијално и го сфаќате многу, многу подоцна, е дека ако сте сонувачот за кој сите велат дека сте, ако навистина грешите да не се помирите со работите со кои не можете да се помирите, ако е ова така, вашите сведоштва во очите на другите луѓе нема да постојат.

Злосторството за кое полека откривате дека сте виновни, не е толку тоа што сте свесни, што е доволно лошо, туку тоа што другите луѓе гледаат дека сте и не можат да поднесат да го гледаат, бидејќи тоа сведочи за фактот дека тие не се. Вие беспомошно сведочите за нешто што сите го знаат, а никој не сака да се соочи со тоа, особено не хипотетичкиот отпадник, кој не научил да оди или зборува, и не знае доволно за искуството за да знае какво искуство имал.

Па, човек го преживува тоа, на каков и да е начин… Со текот на времето, твоите вујковци, родители и црквата престануваат да се молат за тебе, сфаќаат дека нема ништо добро во тоа и се откажуваат од тебе, и продолжуваш понатаму, па и љубовниците те омаловажуваат, затоа што и тие не знаат што правиш и не можеш да им кажеш што правиш затоа што и ти не знаеш. Го преживуваш тоа и на некој ужасен начин, кој претпоставувам дека никој никогаш не може да го опише, си принуден, си заробен, си измачуван да се справиш со што и да е тоа што те боли. И она што е клучно овде е дека ако те боли, тоа не е она што е важно. Сите се повредени. Она што е важно, она што те заробува, она што те тера, што те мачи, е дека мора да најдеш начин да го искористиш ова за да се поврзеш со сите други живи луѓе. Ова е сè што треба да направиш со тоа.

Мора да разбереш дека твојата болка е тривијална освен ако можеш да ја користиш за да се поврзеш со болката на другите луѓе; и доколку можеш да го направиш тоа со твојата болка, можеш да се ослободиш од неа, а потоа надежно дека тоа ќе функционира и обратно; доколку можам да ти кажам што значи да страдаш, можеби можам да ти помогнам да страдаш помалку. Потоа, имаш – ох, петнаесет години подоцна, неколку илјади пијалоци подоцна, два или три разводи, Бог знае колку раскинати пријателства и прогонство од еден или друг вид – некаков пробив, што е твојата прва артикулација за тоа кој си: односно, твојата прва артикулација за она за кое се сомневаш дека сме сите ние.

Да го кажам и на друг начин, кога бевме многу млади, кога бев многу млад (и сигурен сум дека ова важи за сите овде), претпоставував дека никој никогаш не се родил висок само пет стапки и шест инчи, или не се родил сиромашен, или не се родил грд, или дека мастурбирал, или не ги правел сите оние работи што беа моја приватна сопственост кога имав петнаесет години. Никој никогаш не страдал како што страдав јас. Потоа откриваш, а јас го открив ова преку Достоевски, дека тоа е вообичаено. Сите го правеле тоа. Не само што сите го правеле тоа, сите го прават тоа. И тоа цело време. Тоа е фантастично и застрашувачко ослободување.

Причината зошто е застрашувачко е затоа што ве прави еднаш и засекогаш, одговорни пред никому освен пред себе. Ниту пред Бог, ниту пред Сатаната, пред никого. Само пред себеси. Ако мислите дека е исправно, тогаш мора да го направите тоа. Ако мислите дека е погрешно, тогаш не смеете да го правите. И не само што сите знаеме колку е тешко, со оглед на тоа какви сме, да ја разликуваме разликата помеѓу исправно и погрешно, туку целата природа на животот е толку ужасна што нечие правилно е секогаш нечие друго погрешно. И ова се ужасните избори што секогаш мора да ги правиме.

И ова е многу важно: Нечистите чорапи секогаш ќе прават да се чувствувате како нечист чорап. Одиш во соба и некој те прашува: „Што работиш?“ и ти велиш: „Пишувам“ и тој вели: „Добро, ама ШТО работиш?“ и ти се чудиш: „Навистина, што всушност работам? И за што служи тоа? Зошто не најдам работа?“. И некако не можеш да најдете работа и на крај го учиш тоа на најужасен начин, затоа што се обидуваш. Ти си во позиција на некој што стои на работ на едно поле. Ладно е и на работ на полето има куќа, и во куќата има оган и јадење и сѐ што ти треба и сѐ што сакаш. И правиш секакви обиди да влезеш во куќата и тие би те пуштиле внатре. Не се сурови, те препознаваат, би те пуштиле. Но не можат да те пуштат. Ќе влезеш на пет минути и не можеш да останеш. Кога бев многу помлад, луѓето често ми велеа, и сега сум навистина сериозен, не го кажувам ова самобендисано: „Добро, работеше, доста работиш, ајде на пијалок, заборави на тоа. Зошто си цело време сериозен? Не можеш цело време да пишуваш Џими, опушти се“.

И океј, поминуваш низ сето тоа, успеаваш да се пробиеш и си го слушаш името и еве повторно доаѓа светот. Светот кој првпат го сретна кога имаше 15 години, светот кој ти поставуваше пречки и кој те презираше – еве го повторно доаѓа, овојпат доаѓа и носи подароци. Претходно телефонот не ѕвонеше, ако воопшто имаше телефон. Сега не престанува да ѕвони. И стануваш, или би можел да станеш, многу важна личност. Правиш цел круг. Еве си повторно, и мора одново да одлучиш дали сакаш да бидеш славен или дали сакаш да пишуваш. А двете работи, и покрај сите докази, немаат никаква допирна точка едни со други.

И што се случува, кога веќе морам вака да се изразам, кога уметникот созрева? Ова е најтешкиот дел од аргументот. Денес имав ручек со двајца добри пријатели. Или еден добар пријател и негов добар пријател. И двајцата се уметници, пријателот на пријателот е човек што многу го почитувам, и почнаа да ме убедуваат, не баш да ме убедуваат, но мојот пријател е актер и улогата што знаеме дека треба да ја игра, всушност сите знаеме, барем секој што го сака знае, дека нема друг избор освен да ја игра и дека се плаши да ја игра. И Бог знае дека треба да се плаши. Но, знае дека мора да го направи тоа. И пријателот му рече и ова го парафразирам многу лошо:

„Мора да запомниш дека повеќето повеќето луѓе живеат во речиси целосен мрак. Вистина е дека мислиме премногу, страдаме од сценска трема, и можеби ќе добиеме чир или ќе умреме од рак. И точно е дека е многу тешко и цело време станува потешко.“ А сепак, луѓе, милиони луѓе кои никогаш нема да ги видите, кои не ве познаваат, никогаш нема да ве познаваат, луѓе кои можеби ќе се обидат да ве убијат наутро, живеат во мрак кој – ако го имате тоа смешно ужасно нешто што секој уметник може да го препознае и ниту еден уметник не може да го дефинира – вие сте одговорни пред тие луѓе да ја осветлите таа темнина, и не е важно што ќе ви се случи. Ве користат на начин на кој крабата е корисна, начинот на кој песокот сигурно има некаква функција. Тој е безличен.

Оваа сила што не ја побаравте и оваа судбина што мора да ја прифатите, е исто така ваша одговорност. И ако го преживеете, ако не измамите, ако не лажете, тоа не е само, знаете, вашата слава, вашето достигнување, тоа е речиси нашата единствена надеж – затоа што само уметникот може да каже, и само уметниците раскажувале, откако дознавме за човечкото суштество, како е за секој што ќе стигне на оваа планета да ја преживее. Како е да се умре или некој да умре; како е да се плашиш од смртта, како е да се плашиш, како е да сакаш, како е да бидеш задоволен. Химните не го прават ова, црквите навистина не можат да го направат тоа.

Проблемот е што иако уметникот може да го направи тоа, цената што тој мора да ја плати самиот, а што и вие, публиката, мора да ја платите, е подготвеност да се откажете од сè, да сфатите дека иако поминавте дваесет и седум години стекнувајќи ја оваа куќа, овој мебел, оваа позиција, иако поминавте четириесет години одгледувајќи го ова дете, овие деца, ништо, ништо од тоа не ви припаѓа вам. Можете да го имате само ако го пуштите. Можете да го земете само ако сте подготвени да дадете, а давањето не е инвестиција. Тоа не е ден на шалтер за евтини цени. Тоа е целосен ризик на сè, за вас и за тоа кои мислите дека сте, кои мислите дека би сакале да бидете, каде мислите дека би сакале да одите – сè, и ова трае засекогаш, вечно..

Јас, ако можам да го кажам тоа вака, можам само да се трудам, но тоа е тешко да се прави. И тешко им е на мајка ми, сестрите, браќата, на моите пријатели и на мене и можеби ќе доживеам неуспех во следните две секунди. Но, човек мора да сфати дека јас, и целото мое племе (тука мислам на другите уметници), дека ако ми е тешко на мене, ако поминам недели и месеци избегнувајќи ја мојата машина за пишување, а тоа и го правам, ако избегнувам острење моливи, ако се обидувам да избегнам да одам онаму каде што знам дека треба да одам, тогаш она што треба да го направам е да научам да бидам понизен.

Бидејќи покрај сѐ, има и одреден тип на егоизам што спасува, суров и опасен, но и егоизам кој спасува, и кој се однесува на состојбата на уметникот, кој оди вака: Знам дека ако го преживеам, кога крвта ќе се исуши, кога бурата ќе стивне, ја имам својата машина за пишување, која е моја мачителка, но и моето дело. И ако можам да преживеам, секогаш можам да се вратам, и ако не сум се претворил во целосен лажго, можам да ја користам и да се припремам себеси за следната неизбежна катастрофа. Но, иако ми е тешко да го правам тоа, имам оружје што повеќето луѓе го немаат. Човек тогаш мора да сфати колку е тешко за оние луѓе што воопшто го немаат тоа.

И тука доаѓа целото прашње за мојот личен приватен случај: Да се биде американски уметник кој нема ни 65 години и тоа да се биде американски црн писател во 1963 година, во една од најчудните држави, е многу страшна задача со која човек се справува цело време. Најнеартикулираните луѓе што јас ги имам сретнато, и воопшто не се воздржувам да кажам и најнеартикулираните луѓе кои ќе ги запознаам, јас или кој било друг, барем во овој век. Неартикулирани, неписмени, специфични и тешки за опишување. Кои не го познаваат јазикот на срцето, целосно недоверливи во сето она што не може да биде допрено. Испаничени на секое мало укажување на болка.

Луѓе одлучени да веруваат дека можат да го направат страдањето излишно. Кои сѐ уште не разбираат едноставен физиолошки факт, а тоа дека има болка што може да спаси живот. Ова е многу страшно, речиси ме преплашува до смрт и не зборувам само за расата, ниту само за оние од југот.

Зборувам за две-третини од нашите јавни и технички поддржувачи и соборци. Луѓе кои веруваат дека е време државата да стане вистинска демократија. Луѓе кои веруваат дека сегрегацијата е погрешна, кои маршираат, а кои сепак имаат направено превид околу нешто и сѐ уште живеат под илузијата дека она што го превиделе има врска со социјалните прашања или во мојот случај, нешто со црните луѓе.

Би сакал да живеам доволно долго, да видам како оваа работа е избришана од американскиот вокабулар. Во суштина не постои црнечки проблем. Проблемот е што во градинка, емоционална градинка, црниот човек во оваа држава оперира како еден чуден вид на горила, кој одеднаш ги претепува сите бели момчиња.

Уморен сум од тоа да ми кажуваат дека морам да чекам, уморен сум од тоа луѓето да ми велат: „Што да сторам за тебе? Што да сторам за црните луѓе“. Не можеш ништо да направиш за мене, не можеш да направиш ништо за црните луѓе. Треба да сториш нешто за себе. Човек не треба да се обиде да спаси 22 милиони луѓе, туку цела држава, а тоа значи и цела цивилизација. И цената за тоа е висока, цената за тоа е човек да се разбира себеси, цената за тоа е да се препознае: дека повеќето од нас, црни или бели, сме дојдени до точка да не знаеме што да им кажеме на нашите деца. Повеќето сме дојдени до точка кога сѐ уште веруваме и инсистираме да се раководиме по принцип што повеќе не е валиден, а тоа е: „Избери го помалото зло“. Но ова повеќе не е вистина.

Гонореја не е подобра од сифилис. Дојде времето да се препознае дека рамката во која оперираме, премногу ни тежи за да се поврземе, и кај и да е, ќе нѐ убие. Време е да се поставуваат тешки прашања и да се заземаат дрски позиции. И да не прашуваме за цената. Да се препознае дека големиот напор на нашата држава и тоа зборам од Вашингтон до синдикатите, не е да се промени ситуацијата, туку да изгледа дека сме го сториле тоа.

Потоа говорот т.е снимката прекинува пред самиот крај. Слушнете го целиот говор подолу: