Дали сакате да ја разберете природата на љубовта? Книгата „Уметноста на љубовта“ од Ерих Фром нуди длабинско истражување на науката и практиката на љубењето. Се работи за едно пионерско дело кое и денес е релевантно и врз него се засноваат дополнителни теории и дебати. Во продолжение прочитајте една куса анализа на Викторија Сус, магистерка по филозофија, објавена на веб-порталот The Collector каде ги изложува најважните поенти од ова дело на Фром.
(извор: Pensamiento y cultura)
Дали е тешко да се љуби? Може ли љубовта да се научи, и ако да – како? Кога навистина љубиме, а кога му угодуваме на сопствениот егоцентризам? Како треба да се третира едно дете за да израсне во зрела личност способна да љуби? Кога љубовта нè зајакнува без да нè уништи или да ја потисне нашата личност? Одговорите на овие важни прашања можат да се најдат во книгата „Уметноста на љубовта“ од германскиот психоаналитичар и филозоф Ерих Фром.
Иако ова не се единствените прашања на кои Фром им се посветува во своето истражување, неговата теорија за љубовта заслужува посебно внимание, бидејќи ги опфаќа сите аспекти на овој феномен: љубовта кон родителите, кон личност од спротивниот пол, кон себеси и кон животот.
Како и зошто е напишана „Уметноста на љубовта“?
Педесеттите години од XX век беа период во кој Втората светска војна сè уште беше релативно блиско минато. Сè се развиваше, се менуваше и напредуваше. Ерата на капитализмот го достигнуваше својот врв. Како резултат на тоа, се менуваше и институцијата на семејството. Во XIX век, при создавање семејство, водечки мотив биле почитта и општествениот статус. Но во 50. години на 20 век, општествените норми се изменија. Теоријата на Зигмунд Фројд за несвесното суштински ги преврте старите сфаќања за љубовта. Развивањето на идеите на Фројд од страна на Ерих Фром претставуваше логично продолжение.
Во 1956 година, Ерих Фром го создаде делото „Уметноста на љубовта“. Во него, Фром не само што ја претставува својата теорија за љубовта, туку се осврнува и на ставовите на други психолози и мислители. Тој не се согласува со Фројд, истакнувајќи дека човечката природа се состои во страстите на човекот, а неговите вознемирености се производ на културата. Така, читателот ја согледува темата на љубовта од различни позиции и може да го избере ставот што му е најблизок. Според авторот, љубовта е уметност, исто како музиката или сликарството. Таа, како и секоја друга дејност, мора да се учи. Треба да биде свесен процес. Како и секоја работа, љубовта бара не само теоретско усвојување знаење, туку и практика. Љубовта бара постојана работа врз себеси и самодавање. Само преку целосно ослободување на мислите и чувствата човек може вистински да љуби. „Уметноста на љубовта“ е капитално дело што ги руши претставите за љубовта обликувани од филмовите, романите и медиумите.
Кој е тајниот клуч на „Уметноста на љубовта“?
Фром уште на првите страници предупредува дека читањето на книгата ќе ги разочара оние што очекуваат едноставни упатства за љубење. Тука нема јасни насоки како во учебник. Делото не ги остава читателите без понатамошни прашања. Но токму оваа книга, по внимателно читање, ќе му помогне на читателот сам да ги одговори поставените прашања. Тајната на „Уметноста на љубовта“ е во тоа што по читањето секој човек ќе открие нешто ново, нешто досега непознато. А таа „новост“ ќе донесе практични промени во неговиот живот, помагајќи му да најде хармонија и среќа.
Покрај теоретските основи, книгата ја содржи и личната визија на авторот за тоа како луѓето треба да љубат. Фром верува дека само ако се ослободиме од сите илузии и предрасуди ќе можеме целосно да му се предадеме на другиот во љубовта. Делото на Фром ги надминува рамките на психологијата и е многу подлабоко од обично упатство за тоа како да љубиме некого. Авторот зборува за самата љубов, нејзиното значење, суштина и облици. Тој ја нагласува и важноста на родителската љубов во развојот на детето. „Уметноста на љубовта“ е повеќе од научно дело – тоа е отворено писмо до сите, во кое се скриени мислите на еден филозоф.
Да љубиш или да бидеш љубен?
Фром ја разликува способноста за љубење во две категории: да љубиш и да бидеш љубен(а). Првата ја нарекува здрава љубов, а втората – нездрава. Желбата да љубиш е карактеристика на зрела и здрава личност. Желбата да бидеш љубен(а) е својствена за незрела и нездрава личност.
Тој прави и дополнителни разлики:
„Те љубам затоа што сум љубен(а)“ – тоа е незрела, инфантилна љубов.
„Jас сум љубен(а) затоа што љубам“ – тоа е зрела љубов.
„Те љубам затоа што ми требаш“ – мотото на незрелата љубов.
„Ми требаш затоа што те љубам“ – изјава на здрава и зрела љубов.
Незрелата љубов, или симбиотската врска, Фром ја дели на два вида:
Мазохизам – пасивна форма на нездрава љубов, при која едниот партнер не може да поднесе осаменост и изолација и му дозволува на другиот целосно да го контролира. Мазохистот ја преценува моќта на другиот и го прави центар на својот живот.
Садизам – активна форма, во која личноста се обидува да избега од осаменоста преку доминација и контрола над другиот, задоволувајќи го сопственото его.
Затоа, „Уметноста на љубовта“ не е само книга за љубовта, туку извор на знаење за тоа како да станеме зрели, самостојни и исполнети личности.
Видови љубов според Ерих Фром
Фром смета дека љубовта е став, ориентација на личноста. Во зависност од објектот, тој разликува:
Братска љубов – темел на сите други облици. Таа се состои од грижа, одговорност, почит, разбирање и прифаќање на друго живо суштество.
Мајчинска љубов – безусловна љубов кон беспомошно суштество, заснована врз заштита и сигурност.
Еротска љубов – насочена кон една личност, заснована врз единство и спојување.
Љубов кон себе – предуслов за љубење други. Не станува збор за себичност; себичната личност не љуби никого, па ни себеси.
Љубов кон Бог – потреба за единство и припадност; пат кон самоспознавање и свесен избор.
Фром е првиот што прави разлика меѓу татковска и мајчинска љубов. Мајчинската е безусловна – детето е љубено затоа што постои. Татковската, пак, се „заработува“ – таа е поврзана со исполнување на одредени очекувања. Зрелата личност успева да ги соедини двете во себе.
Практиката на љубовта
Што значи да се практикува љубовта? Фром не нуди брзи решенија. Љубењето е лично искуство. Во потрага по незрела љубов, луѓето се потпираат на надворешни квалитети – богатство, престиж, убавина.
Но зрелата љубов бара дисциплина и напор:
Дисциплина – работа врз себеси, развој на емпатија.
Концентрација – присутност во моментот.
Трпение – ценење на процесот.
Самосвест – разбирање на сопствените чувства и потреби.
Ова се чекорите што водат кон вистинска љубов.
Што е љубовта според Ерих Фром?
Љубовта не е само интерес за животот на другиот, туку и постојан интерес за сопствениот развој. Таа не е сентиментално чувство достапно на сите. Љубовта е резултат на свесна работа врз себеси и показател на зрелост. Човекот што знае да љуби може да живее во хармонија со секого, бидејќи постојано се спознава себеси и другите.
Способноста да љубиме е одлика на зрели личности – способност да преземеме одговорност, да направиме свесен избор и да ги прифатиме неговите последици.
Сега размислете: она што обично го нарекуваме љубов – дали навистина е љубов? Помислете на тинејџерските врски исполнети со љубомора, контрола и потиснување. Дали тоа навистина е љубов?
Кафе и книги 