Родена на 12 јуни 1929 година во Франкфурт, Германија, Ана Франк навистина е една од најинспиративните и најзначајните личности во современата историја. Франк растела за време на владеењето на Адолф Хитлер и неговиот садистички нацистички режим, а била принудена поголемиот дел од последните години од својот живот да ги помине скриена на таван во Амстердам, заедно со своето семејство. Таму останале повеќе од две години, сè додека нацистите не ги откриле во август 1944 година.
(извор: ABC)
Иако умрела во концентрациониот логор Берген-Белзен, нејзината приказна продолжува да живее и денес како моќен симбол на истрајноста што ја покажал еврејскиот народ за време на холокаустот и Втората светска војна. Франк првпат станала широко позната во САД во 50. години на 20 век, по објавувањето на дневникот што го водела додека се криела на таванот во Амстердам. Оттогаш книгата станала еден од најголемите бестселери во историјата и е задолжително четиво во многу училници низ земјата. Не знаеме многу за последните денови на Франк, а малкуте информации што ги имаме главно потекнуваат од сведоштва на очевидци, кои создаваат застрашувачка и трагична слика. Денес прочитајте неколку информации за нејзиниот живот, онака како што беа пренесени на The Grundge, a подолу погледнете го и видеото.
Ана била полна со надеж пред да биде уапсена
Кога Ана Франк имала само 13 години, била принудена да се сокрие на таван за да избега од нацистите. Тоа било во јули 1942 година, а еден месец претходно нејзиниот татко ѝ подарил дневник за роденден, кој таа веднаш почнала да го користи. Не пишувала во него секој ден, но со оглед на условите во кои живеела, пишувала доста често. Нејзините записи не ја откриваат само нејзината ранливост и разбирањето на ужасната реалност што ја преживувала, туку покажуваат дека дури и во заробеништво успевала многу да дознае за случувањата околу себе.
Нејзиното семејство имало пристап до радио на таванот, преку кое можеле да ги слушаат емисиите на Би-Би-Си од Англија, што им помагало да останат информирани за дел од настаните надвор од нивните ограничени ѕидови. Во еден од своите најтрогателни записи, од 6 јуни 1944 година, Франк пишувала за офанзивата на Денот Д што ја започнале Сојузниците во Франција, што кај неа разбудило надеж дека во рок од неколку месеци ќе може да го напушти засолништето и повторно да се врати на училиште. Во претпоследниот запис, од 21 јули 1944 година, таа покажала дека знаела за заговорот од 20 јули за атентат врз Адолф Хитлер, што ја натерало да верува дека војната и Холокаустот наскоро ќе завршат. Нејзиниот последен запис во дневникот бил на 1 август, а на 4 август 1944 година била уапсена од нацистичките власти.
Ана пристигнала во концентрациониот логор Берген-Белзен во октомври
Ана Франк и нејзиното семејство биле уапсени на 4 август 1944 година од страна на нацистите, а само неколку месеци подоцна таа ќе стигне до својата последна дестинација, концентрациониот логор Берген-Белзен, каде што на крајот ќе го загуби животот. По апсењето, нацистите најпрво го испратиле семејството Франк во затворски логор, а потоа и во притворен центар, а на 3 септември 1944 година тие биле дел од група од нешто повеќе од 1.000 еврејски мажи, жени и деца кои биле испратени во озлогласениот логор на смртта Аушвиц-Биркенау.
Додека била во Аушвиц, Ана живеела под постојана закана дека ќе биде испратена во гасните комори, а условите за живот биле очекувано ужасни. Нацистите им давале многу малку храна и вода, недоволно дури и за преживување, а Ана добила шуга поради нечистотијата и ужасните услови. Нејзината сестра Марго Франк се грижела за неа, а со нив била и нивната мајка, Едит Франк, иако биле разделени од таткото, Ото Франк.
Додека Ана сè уште била болна, нацистите на 28 октомври 1944 година ги одвеле и неа и Марго од Аушвиц и ги испратиле во Берген-Белзен. Иако Берген-Белзен не бил логор за истребување како Аушвиц, до моментот кога семејството Франк пристигнало таму, условите толку се влошиле што затворениците постојано умирале од болести и зарази. За жал, до времето кога Сојузниците конечно го ослободиле Берген-Белзен неколку месеци подоцна, и Марго и Ана веќе биле мртви од болестите што ги добиле поради нехигиенските услови.
Ана имала горчливо-слатки повторни средби
Кога Ана Франк пристигнала во концентрационите логори во 1944 година, повторно се сретнала со многу свои стари пријател(к)и од времето пред нејзиното семејство да замине во скривалиште. Една од нив била Хана Пик-Гослар, поранешна сосетка на Франк од нивниот дом во Амстердам (според „Последните седум месеци од Ана Франк“). Додека двете биле затворени во Берген-Белзен, Пик-Гослар ја пронашла Франк во февруари 1945 година, откако дознала дека е таму, и успеале да разговараат преку ограда од бодликава жица. Франк била многу потресена, а Пик-Гослар подоцна ѝ дала мал пакет со работи што ги добила од Црвениот крст, но потоа никогаш повеќе не ја видела.
Друга пријателка што Ана ја сретнала била Нанет Блиц Кониг, исто така во логорот Берген-Белзен (според мемоарите на Блиц Кониг „Мемоари за Холокаустот на една преживеана од Берген-Белзен“). Двете претходно биле соученички и почнале да плачат кога конечно се прегрнале. Кониг ја забележала Франк зад оградата од бодликава жица, почнала да ја бара и дури гласно го извикувала нејзиното име. Нивната прва средба била кратка и исполнета со тага, бидејќи двете размислувале за огромните загуби што ги претрпеле во изминатите години. Франк ѝ раскажала на Кониг за времето поминато во Аушвиц-Биркенау, а двете сонувале за животот по Холокаустот, кога повторно ќе бидат слободни. И Кониг и Пик-Гослар се познавале меѓусебно и ја преживеале војната, подоцна пишувајќи за своите искуства со Франк. Пик-Гослар починала во Израел на 93 години.
Ана можеби мислела дека целото нејзино семејство е мртво
За еврејските деца како Ана Франк, кои биле депортирани во концентрационите логори за време на Холокаустот, без сомнение еден од најтешките психолошки аспекти бил недостатокот на информации за судбината на нивните семејства и пријатели. Кога нацистите ја уапсиле Ана во 1944 година, таа живеела заедно, меѓу другите, со својот татко Ото Франк, мајката Едит Франк и сестрата Марго Франк, а сите биле уапсени заедно.
Во септември 1944 година, нацистите го испратиле семејството Франк во Аушвиц-Биркенау, но само Ана и Маргот еден месец подоцна, во октомври, биле префрлени во Берген-Белзен. Според Хана Пик-Гослар во книгата „Последните седум месеци од Ана Франк“, Ана ѝ кажала дека верува оти и двајцата нејзини родители починале во Аушвиц. Таа била убедена дека нацистите го убиле нејзиниот татко Ото во гасните комори и била длабоко потресена од загубата. Меѓутоа, во својата автобиографија „Мемоари за Холокаустот на една преживеана од Берген-Белзен“, Нанет Блиц Кониг наведува дека Ана всушност била загрижена за судбината на своите родители, но не знаела со сигурност дали се живи или мртви во времето кога разговарале. Како што подоцна ќе се покаже, Едит починала во Аушвиц во јануари 1945 година, додека Ото преживеал до крајот на војната. Токму Ото подоцна го објавил дневникот на Ана во 1947 година, а тој починал во 1980 година.
Ана зборувала за објавувањето на својот дневник
Колку и да звучи неверојатно, со оглед на славата што дневникот ја стекнал по нејзината смрт, Ана Франк навистина сакала нејзиниот дневник да биде објавен. Додека се криела во Тајниот анекс, еден од ретките прозорци кон надворешниот свет ѝ било радиото. Тоа било многу пред појавата на интернетот, па дури и пред телевизијата да стане широко распространета, па радиостаниците како Би-Би-Си од Лондон биле меѓу главните извори на информации, особено за луѓето што се криеле.
Кон крајот на престојот во анексот, Франк слушала емисија на Би-Би-Си што содржела говор на холандскиот министер Герт Болкештајн. Болкештајн ги повикал луѓето што страдале под нацистичката окупација да ги зачуваат своите мемоари и други пишани сведоштва за нивните искуства, со надеж дека еден ден тие ќе можат да бидат објавени како живи сведоштва за Холокаустот и војната. Франк била длабоко трогната од неговите зборови и почнала да планира објавување на својот дневник како книга под насловот „Тајниот анекс“. Франк сонувала да стане писателка и била многу возбудена од можноста нејзиниот дневник да биде објавен – дури и во најмрачните денови на своето заробеништво. За жал, таа починала пред да има можност да ги оствари своите соништа, но постхумно нејзиниот дневник стана еден од најважните извори за Холокаустот.
Ана и Маргот помагале во грижата за деца-сирачиња во логорот
Околу еден месец откако Ана Франк и нејзината сестра Марго биле префрлени во концентрациониот логор Берген-Белзен во октомври, се случил ужасен настан што останал запаметен дури и меѓу многуте ужаси на Холокаустот. Во декември, една од затвореничките, стоматологот д-р Хадаса Бимко Розенсафт, морала да организира импровизиран дом за речиси 50 млади еврејски сирачиња кои нацистите ги оставиле таму. Родителите на децата биле испратени во друг концентрационен логор, а тие останале надвор, изложени на суровата студенило на северноевропската зима.
Доколку д-р Розенсафт и другите жени во Берген-Белзен не се грижеле за децата, тие речиси сигурно немало да преживеат во тие услови. Вкупно биле згрижени околу 150 деца, а меѓу жените што помагале биле и сестрите Франк – Ана и Марго. Како што сведочи нивната пријателка Јани Брандес-Брилеслајпер во „Последните седум месеци од Ана Франк“, и двете им помагале на децата, иако и самите биле тинејџерки. Жените што се грижеле за децата им раскажувале приказни и им помагале со основната хигиена, ги потстрижувале и им ги сечеле ноктите. Неверојатно е што од 150 згрижени деца само едно починало, а Ана и Марго имале барем мал удел во нивното преживување.
Ана се грижела за Марго додека умирала
Според сведоштвата, единствената утеха што Ана и Марго Франк можеле да ја имаат по нивното апсење кон крајот на 1944 година била тоа што останале заедно за време на сите депортации на нивното семејство. Марго, родена во 1926 година, била три години постара од Ана. Трагично, и двете се заразиле со тифус додека биле затворени во концентрациониот логор Берген-Белзен. Според очевидци, Марго била потешко болна од Ана. Таа била многу чувствителна на студот, што било уште полошо затоа што се работело за сурова зима. Покрај тоа, креветот на кој спиеле двете сестри бил блиску до земјата и до вратата на бараката, па секојпат кога некој влегувал или излегувал, врз нив навлегувал бран леден воздух.
Луѓето што ја гледале Марго забележале колку станувала сè послаба и исцрпена како што болеста напредувала, а наскоро целосно ја изгубила силата. Кога веќе не можела да стане од кревет, Ана почнала да ги бара медицинските сестри во логорот, обидувајќи се да добие ќебиња и други потребни работи за да ги заменат нивните стари, полни со вошки. Грижата на Ана можеби ѝ го продолжила животот на Марго за неколку дена и покажала неверојатна издржливост и пожртвуваност.
Условите во кои живеела Ана биле ужасни
Берген-Белзен, последниот логор во кој престојувала Ана Франк, бил отворен во 1940 година, а во 1943 станал концентрационен логор. Но до јануари 1945 година, само неколку месеци по пристигнувањето на Ана од Аушвиц-Биркенау, условите таму биле речиси целосно распаднати. Логорот бил пренатрупан бидејќи секојдневно пристигнувале нови затвореници, а ситуацијата дополнително ја влошувале лошата хигиена, недостигот од вода и храната.
Понекогаш затворениците минувале денови без храна и вода, а телата на починатите почнале да се натрупуваат низ логорот бидејќи немало можност сите да бидат кремирани. Болестите брзо се ширеле, а вошките и болвите ги напаѓале затворениците. Поради несоодветната облека, многумина страдале од смрзнатини, а местото каде што престојувала Ана било полно со пукнатини и не нудело речиси никаква заштита од студот. Условите биле толку ужасни што, кога британските сили дошле да го ослободат логорот во април 1945 година, дел од војниците одбивале веднаш да влезат поради страв од зарази. Ана и нејзината сестра биле само две од околу 50.000 луѓе што починале во Берген-Белзен.
Сестрата на Ана починала неколку дена пред неа
Кога Ана и Марго пристигнале во Берген-Белзен, иако биле неухранети, сè уште можеле да се движат и да комуницираат со другите затвореници. Но подоцна и двете се заразиле со тифус, најверојатно преку вошките што биле широко распространети во логорот.
Марго била потешко болна – останала прикована за кревет, додека Ана сè уште можела повремено да излегува и да разговара со другите затвореници. Според сведоштвата, Марго починала прва откако паднала од својот кревет и била премногу слаба за повторно да стане. Двете делеле ист кревет, што значи дека Ана веројатно била само неколку чекори од неа во моментот на смртта. Ако тогаш сè уште била свесна, тешко е да се замисли болката што ја почувствувала.
Смртта на Ана Франк
Херојската приказна на Ана Франк завршила трагично во Берген-Белзен, кога таа имала само 15 години. Починала од тифус, предизвикан од бактеријата Rickettsia prowazekii, која најверојатно ја добила преку вошките што се ширеле поради ужасните услови во логорот. Не е познато точно кога се заразила, но бидејќи болеста станува смртоносна по две до три недели, историчарите сметаат дека заболела кон крајот на јануари или почетокот на февруари 1945 година.
Очевидци, меѓу кои и Рахел фон Амеронген-Франкфордер, сведочеле дека тифусот и недостигот од храна оставиле страшни последици врз неа. Таа ја опишала Ана како „исцрпена до крајност“ и напишала: „Навистина можеше да се види дека и двете умираат.“
Неколку дена пред смртта, Ана почнала да халуцинира поради високата температура и ја соблекла својата облека, која била преполна со вошки и болви. Но немала со што да ја замени и останала завиткана само во едно ќебе. Ана починала ден или два по Марго, околу два месеца пред ослободувањето на логорот. Првично, холандските власти како официјален датум на смртта на Маргот го навеле 27 март 1945 година, но денес историчарите сметаат дека таа најверојатно починала уште во февруари 1945 година и само неколку дена пред Ана. Нејзиното наследство, сепак, продолжува да живее – како инспирација за милиони луѓе и како трагичен потсетник за ужасите на Холокаустот.
Во продолжение погледнете го и видеото:
Кафе и книги 