„Декамерон“ e еден од вистинските класици на светската книжевност, најверојатно започната во 1350 година, а завршена во 1353 година. Се работи за средновековно алегориско дело со антиклерикален карактер, зашто сатирата е насочена кон лажната чистина на свештениците. Но, освен тоа, ова е едно хуманистичко дело ставајќи ги луѓето во средина. Денес на блогот прочитајте една интересна анализа за него.
(Приказна од „Декамерон“, слика на Џон Вилијам Вотерхаус, 1916 г./извор: Википедија/The Conversation)
„Во летото Господово 1348 година, во Фиренца, најубавиот град во цела Италија, се случи најстрашна чума...“
Со овие зборови Џовани Бокачо ја започнува својата славна книга „Декамерон“, повикувајќи се на најстрашната егзистенцијална криза на своето време: разорните последици од бубонската чума за време на епидемијата од 1348 година, позната како Црната смрт. Книгата на Бокачо, напишана меѓу 1348 и 1353 година, се смета за еден од најдобрите примери на книжевна проза напишана на народен јазик, како и за значаен коментар за „чумата“ што ја зафатила Европа таа година. Како класично дело на средновековната книжевност за чумата, таа и денес се цитира од лекари и епидемиолози поради живописниот опис на болеста што го држела градот под опсада.
Во воведот на книгата, Бокачо проценува дека повеќе од 100.000 луѓе, над половина од жителите на Фиренца, починале во рамките на градските ѕидини помеѓу март 1348 година и јули 1349 година. Тој живо ги опишува физичките, општествените и психолошките страдања, пишувајќи за луѓе што умирале по улиците, распаднати трупови, чумни јазли, отечени лимфни жлезди познати како „бубони“, некои големи колку јајца, други колку јаболка, модринки и поцрнета кожа што го најавувала доаѓањето на смртта. По воведот следуваат десет делови со кратки раскази. Секој од десетте раскажувачи во книгата раскажува по една приказна дневно во текот на десет дена. Зборот „декамерон“, кој потекнува од грчкиот јазик, значи „десет дена“ и претставува алузија на „Хексамерон“ на Свети Амвросиј, поетски приказ на создавањето на светот од Книгата Битие, раскажан во текот на шест дена.
„Декамерон“ е приказна за обновување и повторно создавање на животот, напишана како пркос кон разорната пандемија. Бокачо причината за оваа страшна чума ја припишува или на злонамерни небесни влијанија или на божја казна за гревовите и неправдите на фирентинското општество.
Социјално дистанцирање и миризливи покривки за носот
За разлика од чумата од 1340 година, која однела околу 15.000 жители на Фиренца, епидемијата од 1348 година, според Бокачо, била многу позаразна и се ширела со далеку поголема брзина и жестокост. Според него, необично било тоа што болеста не се пренесувала само од човек на човек, туку преминувала и меѓу различни видови. Тој раскажува како две свињи угинале речиси веднаш откако загризале заразена облека оставена на улица. Фирентинските власти се обидувале да ја искоренат смртоносната чума со отстранување на отпадот и загадувачите од градот, а на заразените луѓе им забраниле влез во него. Тие упатувале јавни апели и ги советувале жителите да преземат мерки што ќе го намалат ризикот од заразување, како што се социјално дистанцирање и подобрена лична хигиена.
Бокачо, во истиот вовед, ги критикува оние што бегале од болните за да го заштитат сопственото здравје, а притоа го разградувале општественото ткиво. Крајните толкувања на социјалното дистанцирање довеле до тоа луѓето да ги избегнуваат соседите, па дури и членовите на своите пошироки и потесни семејства. Во некои случаи, пишува тој, родителите дури ги напуштале и сопствените деца. Додека некои преземале претпазливи мерки, се самоизолирале во мали групи, јаделе и пиеле умерено и избегнувале контакт со надворешниот свет, други, според Бокачо, слободно талкале наоколу, препуштајќи им се на своите желби за храна, забава и секс:
…ги задоволувале сите свои копнежи, смеeјќи се и потсмевајќи се на секоја тажна несреќа; па така решиле деновите и ноќите да ги минуваат одејќи од една крчма во друга, живеејќи без никакво правило или мерка…
Имало и такви што консумирале само онолку колку што им било потребно за живот и избегнувале контакт со заразените. Но тие сепак се движеле каде што сакале, носејќи букети миризливи цвеќиња, тревки и зачини или држејќи ги пред носот, верувајќи дека така ќе се заштитат од заразата и од неподносливиот мирис на смртта. Неповолната слика што ја создава Бокачо, исполнета со морално распаѓање и огромно човечко страдање, одеднаш е прекината од зрак надеж во ликот на седум млади благороднички и тројца млади благородници кои едно вторничко утро се појавуваат во црквата „Санта Марија Новела“. Тие стануваат раскажувачите на „Декамерон“.
Собрани во дружина (brigata), тие покажуваат учтивост, благородност, сила и чувство за должност. Бокачо ги претставува како чесни и неизвалкани личности, кои претходно се грижеле за своите најблиски додека сè уште биле во градот. На секој лик му дава име што одговара на неговите особини, избирајќи имиња од сопствените и од други книжевни дела. Тоа се: Пампинеја, Филомена, Неифила, Филострато, Фјамета, Елиса, Дионео, Лаурета, Емилија и Панфило.
Засолниште во раскажувањето
На предлог на највозрасната благородничка, Пампинеја, дружината го напушта ужасот на чумата и разурнатиот град Фиренца за да најде прибежиште во селска вила во блиските ридови. Таа ги уверува останатите дека не напуштаат никого, бидејќи нивните роднини или веќе починале или избегале. Десеттемина го минуваат времето приредувајќи гозби, играјќи игри, танцувајќи, пеејќи и раскажувајќи приказни.
Секој член на групата раскажува по една приказна дневно во текот на следните десет дена, под надзор на кралот или кралицата избрани за тој ден. Секој ден завршува со песна и танц. Во текот на тие десет дена, дружината раскажува 100 приказни. Во нив се спомнуваат вистински личности, историски фигури, современици и луѓе од блиското минато кои биле препознатливи за читателите на „Декамерон“ во времето на Бокачо.
Тоа им дава привид на реалност на приказните раскажани во рамките на инаку измислената сцена. Приказните ги одразуваат описите на Бокачо за моралниот распад на Фиренца во тоа време. Корупцијата и развратот се насекаде присутни. Но како тогаш забавите и активностите на дружината доведуваат до обновување и повторно создавање на животот?
„Декамерон“ ги сместува човечките пороци во рамките на фикцијата и служи како водич за зачувување на разумот за време на физичка изолација. Повлекувајќи се од погодениот град за да живеат едноставно во заедничка изолација, членовите на дружината се забавуваат меѓусебно и, следејќи дисциплинирани и добро организирани ритуали, успеваат повторно да стекнат дел од предвидливоста и сигурноста што, според Бокачо, биле изгубени.
Современи одгласи
„Декамерон“ е првото големо прозно ремек-дело напишано на тоскански народен јазик, што го направило подостапно за читателите кои не знаеле латински. Најпрво бил распространуван во ракописна форма во 70 години на 14 век, а во текот на следните два века биле отпечатени речиси 200 изданија. Делото било цензурирано во 1564 година од страна на „Советот на Трент“, а во 1573 година било објавено „исправено“ издание во кое биле отстранети сите упатувања на свештеници, манастири и цркви.
Воведот на Бокачо во „Декамерон“ претставува рамковна приказна – наратив што ја обвива и поврзува друга приказна или збирка приказни. Оваа форма станала популарен книжевен модел за обединување збирки раскази што ги спојуваат усното раскажување и литературата. Нејзини варијации и влијанија можат да се забележат во The Canterbury Tales на Geoffrey Chaucer и во All’s Well That Ends Well на William Shakespeare. Најпознатата филмска адаптација на „Декамерон“ е The Decameron, првиот филм од трилогијата „Трилогија на животот“ на Pier Paolo Pasolini од 1971 година. Прикажувајќи десет од стоте приказни во книгата, тој останува еден од најпопуларните филмови во Италија.
„Декамерон“ силно одекнува и кај современите читатели додека се соочуваме со ужасот на сопствените пандемии. Книгата нуди рецепт за психолошко преживување – начин човек ментално да се оддалечи од страшните слики, бројките на починати и мрачните економски прогнози. Иако настаните што ја врамуваат приказната се случиле пред повеќе од 600 години, денешните читатели на „Декамерон“, исто како и дружината на Бокачо, можат да најдат утеха во друштвото на другите, во оптимизмот и во чувството на сигурност што го создаваат опишаните ритуали. Преку неговите сто приказни, читателите можат посредно да искусат ситуации што им се недостижни во реалниот живот. Тие можат да се забавуваат, да најдат многу поводи за смеа и, на крајот, да ја прослават радоста и обновувачката моќ на самото раскажување приказни.
Кафе и книги 