На 3 март 2010 година почина Момо Капор, еден од најпознатите писатели на Балканот. Неговиот обемен опус на книги дефинираа цела една генерација, но и ден денес се читаат и препрочитуваат. Но, тој бил и мета на критики во подоцнежниот дел од неговиот живот, а денес на блогот можете да прочитате еден омаж на Момо Капор напишан од Теофил Панчиќ и објавен кусо по неговата смрт, во која Панчиќ пишува за неговиот комплициран однос со творештвото на авторот и неговата личност.

(извор: Весна Анѓиќ/vreme.net)

Среќните луѓе го поминуваат целиот живот со една лична библиотека, која во текот на долгите децении расте, се менува и созрева онака како што тоа го прави и нејзиниот сопственик. Во таа смисла, јас не сум среќен човек. Мојата прва библиотека и јас се разделивме некаде во есента 1991 година: јас си заминав, сè уште не знаејќи со сигурност дека заминувам засекогаш, а таа остана таму, во Алеја „Виктор Бубањ“ бр. 3, стан 136, 13 кат. Можеше да биде и поинаку, но тоа се случи така, и тука нема помош. Во мојата прва библиотека имаше едно чудо книги од Момо Капор, и сите беа барем еднаш прочитани, позајмувани наоколу, подвлекувани: „Фолирантии“, „Провинцијалец“, „Ада“, „Белешките на една Ана“, „Од седум до три“, „Уна“, „И други приказни“, „Off“… Плус онаа книга во која Лаки Писателот, како некој Хенри Милер, пишуваше за книгите на својот живот, значи, исто така за една лична библиотека, но од онаа нематеријална сорта, онаа што ја носиш во себе па никој не може да ти ја одземе, ниту може некако да се разделите додека си жив.

Оттогаш, од тој вистински есенски, така да се каже жанровски раскин, се роди и почна да расте мојата втора, се надевам и последна лична библиотека. Во неа тие книги ги нема, како што ги нема ни многу други што ги имаше во првата. Неодамна, има година или две, во антикварниот оддел на една белградска книжарница налетав на Капоровиот „Провинцијалец“, она оригинално издание од Библиотека Хит, исто какво што некогаш имав. Да, тогаш сфатив: дома, во својот Втор живот, ги имам сите книги од Момо Капор кои, најблаго речено, не ги сакам, и ниту една книга од Момо Капор што ја сакам; а ги сакам сите книги што некогаш сум ги сакал, зашто не знам како, по ѓаволите, се престанува да се сакаат книги, како тие да можат да бидат одговорни за можните подоцнежни неподопштини на својот писател. И тогаш го купив тој „Провинцијалец“ и го однесов дома, за во Втората библиотека да имам барем еден Капор од Првата, можеби и не заради него, писателот, туку заради мене, читателот: како мала потврда дека сè уште сум оној што бев Тогаш. Од некоја причина тоа ми беше важно; ќе разберат оние што разбираат. И решив тој „Провинцијалец“ што побрзо повторно да го прочитам, за да видам дали ќе почувствувам нешто, што и да значи тоа. Но тоа, се разбира, не го направив, не стигнав, преокупиран со дневните обврски и страсти. Требаше да умре писателот, па конечно да се фатам за книгата. Ја отворив вчера, околу десет пред пладне; ја затворив, прочитана до крај, околу три попладне. Што стоеше помеѓу? Што виде окото на еден неспоредливо поискусен, поитар, а веројатно и поциничен читател од оној што ја читаше таа книга првпат, пред некои илјада минус деветстотини шеесет и седум-осум години? И тоа читател кој со писателот се разделил, темелно, повеќе од темелно, во една суштински важна работа на животот и смртта, честа и срамот?

Да, сè е тука, и повеќе од тоа. Можеби малку излижано и прецветано, со арома на една веќе подалечна епоха, но сепак… Сè она поради што Капор во седумдесеттите и осумдесеттите го сакаше подобриот дел од една исчезната, убиена и грабежливо растурена земја. Тоа чувство за детали, тој некако шансониерски шмек за да се влезе под кожа на безброј зависници од едно сентиментално воспитување. Таа божја вештина да се забележат и опишат, да проземат нашите Лини Коен уште пред да ги сретнеме, па кога ќе ги сретнеме, веднаш ќе знаеме дека се тие; а секој во животот има една, само своја Лина Коен, инаку џабе живеел. И таа трогателност е тука, секако, одлично тоа го забележа соседот Баздуљ. Их, не дека немало „подобри“ писатели, се разбира дека имало, тоа е премногу лесно да се докаже и сосема бесмислено да се докажува, но има тој некој петти, деветти или шестотини осумдесетти елемент што само Капор можеше и умееше да го внесе во нашето чувство за светот. Ете, жал ми е што ќе ги разочарам сувопарните, а задоцнети морализатори и безалатни тепачи на исушени глогинки (ма, што зборувам – не ми е жал; баш ми е гајле за нив), но сè е тука, и понатаму, „наспроти сè“. Наспроти што? Наспроти сè. Наспроти сè она за што сум пишувал многупати, некогаш, и на што немам ништо да додадам, но богами ни да одземам. Наспроти сè што писателот зборувал и правел, а богами и пишувал, од она време кога мојата прва библиотека и јас неволно се разделивме. Тогаш, некаде во тоа време, писателот решил да им припаѓа на некои други и поинакви читатели; вакви како мене повеќе не ги задоволувале неговите критериуми. Веројатно затоа бев толку посебно лут на него, затоа што се чувствував оставен; та, сигурно не можев да се лутам на некои други, затоа што со нив и нивните книги никогаш ништо не сум делел.

Момчило Момо Капор беше генерација на мојот татко Сретен. Има една животна возраст, отприлика тинејџерска, кога твојот татко во ништо не е добар, и што и да прави, прави погрешно. Ми беше, во таа магарешка возраст, неверојатно дека Капор и мојот татко се врсници: Момо во фармерки, слуша џез, пие вино, во Њујорк, во урбан лајт велтшмерц на една нова и поинаква чувствителност, а мојот татко во офицерска униформа, или во безлично цивилно одело, толку обичен и секојдневен. Се родиле заедно, а живееле одвоено: нивните светови како да не се допирале. А кога ќе се закачевме, главно на болната тема околу тоа што ќе биде со мене, мојот добар и прекрасен татко понекогаш немоќно знаеше да каже: ех, тој твој Момо Капор, како некаде токму во тој свој исписник-декандент го гледал коренот на мојата неизбежна пропаст и застранување. Ќе поминат од тогаш можеби и десетина години, ќе дојдат Мрачните времиња, и јас ќе се најдам среде една од оние бесмислени синовско-татковски „политички“ расправии, па еднаш ќе му речам на татко ми: ех, тој твој Момо Капор. Зашто, Момо во меѓувреме некако ја смени страната и повеќе не беше мој, напротив, се врати во светот на татковците, а и тоа само во транзиција кон митологизираниот свет на дедовците, прадедовците… И така до Постанокот.

По мојот последен текст за неговите „Несакани книги“, Капор ми возврати завиткано во НИН со една не многу смислена филипика, не спомнувајќи го, додуша, моето омразено име, но цртајќи нешто налик на мојот портрет, со неговата цртачка вештина во која никој не се сомнева, и нарекувајќи ме, ако добро паметам, подвижно гробиште на хамбургери. Се смеев слатко на таа малку детинесто навредена навреда, хамбургери воопшто не јадам, но тоа што тој обид за навреда содржи веројатно и онака не се вистински хамбургери, од месо, туку се изгледа некакви исфантазирани идеолошки хамбургери, кои баш убаво одат во пар со идеолошка кока-кола, иако онаа вистинската, со меурчиња, исто така не ја пијам. Едноставно, така тој и тогашниот Момо, низ таа врста коприна, видел еден свој поранешен читател, исто онака како што него самиот некогаш одамна, во еден страшно поранешен живот, го гледале ждановчињата-комесарчињата на еден смешен, но и опасен дрвен јазик: како агент на омразените империјалистички сили…

Оној Џојсов снег што ги покрива живите и мртвите ќе го покрие и гробот на Капор, како и гробовите на сите нас; тука нема ни поента ни утеха. Направеното не може да се исправи, расипаното и затруено не може да се врати во првобитна состојба. Но јас сепак ќе настојувам малку по малку во мојата Втора библиотека да ги населам „Фолиранти“, „Уна“, „Ада“, „Ана“, „Од седум до три“ и другите далечни жители на мојот свет, и тоа исклучиво во нивните оригинални изданија. Не знам дали тоа е сентимент, или долг, или што е? И ако е долг, тогаш кон кого – кон писателот или кон самиот себе? Или сето тоа можеби е најнапред поради Лина Коен? Нема нешто што човек нема да направи поради Лина Коен, нели така, Писателу?

Извор: Pescanik.net